Ilustrimet nga David Friedman
Botim Edukativ i Qendres Shqiptare per Kerkime Ekonomike

I nderuar me:
Medaljen e Nderit George Washington
nga Fondacioni “Freedoms Foundation” ne Valley Forge me 1990
 per Edukimin Ekonomik dhe Komunikimin Publik

I botuar ne 6 gjuhe te huaja:
Hollandisht, Lituanisht, Norvegjisht, Rumanisht, Rusisht dhe Serbisht

E drejta e autorit te tekstit 1981 & 1987 & 1995 nga Ken Schoolland. Botimi origjinal, 1988. Ilustrimet dhe kopertina, e drejta e autorit, 1995, nga Shoqata e Biznesit te Vogel, Hawai. Te gjitha te drejtat te rezervuara. Ky liber ose pjese te tij nuk mund te riprodhohen ne asnje forme ose te ruhen mekanikisht ne çdo lloj sistemi ruajtes, pa lejen me shkrim te autorit.

Botuar nga Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike,
Rr: “I. Qemali”, P. 34/1, Ap. 5/4, Kutia Postare 2934, Tirane, Shqiperi,
Tel: (355-4) 225-021; 259-637
Fax: (355-4) 225-021
E-mail: zpreci@interalb.net; acer@abissnet.com.al
http://www.acer.org.al
 
 
 
 

Titulli i Origjinalit:
“The Adventures of Jonathan Gullible”
A FREE MARKET ODYSSEY
Second Edition Revised, 1995
 
 
 
 

Perktheu nga anglishtja: Kozeta ÇUADARI
Redaktor: Dr. Zef PREÇI
Design: Auron PASHA
 

E drejta e autorit ? nga Ken Schoolland
 

ISBN 0-9623467-1-3 (Versioni Anglisht)
 

? Per Botimin Shqip: Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike
(QShKE)
 
 
 
 
 

Botimi i ketij libri ben pjese ne perpjekjet e
Qendres Shqiptare per Kerkime Ekonomike
   per promovimin e ideve te tregut te lire.
 
 

Tirazhi: 800 kopje
 
 
 

Shtypur ne Shtypshkronjen ALBDESIGN
Tirane, 1998
 
 

Vajzës time, Kenli dhe brezit të saj, për të cilët u shkrua ky libër.
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Falenderimet
 

U jam shumë mirënjohës për këtë projekt kontributit të personave të mëposhtëm: Sam Slom dhe shoqatës së Biznesit të Vogël (Small Business), Hawai, për botimin e këtij libri; Flora Ling, për kontributin e saj si redaktore në gjithë paraqitjen e librit; David Freidman, per ilustrimet bashkëkohore; Tiffany Catalfano, për ilustrimet reale në origjinal; Vince Miller dhe Jim Elwood, për promovimin e librit nëpër botë; Hubert & Rita Jongen, Wimmie Albada dhe Ton Haggenburg, për botimin në gjuhën hollandeze; Dmitrii Costygin dhe William Milonoff, për botimin në gjuhën ruse; Linda Tjelta, për botimin në gjuhën norvegjeze; Vigis Daukas, për botimin në gjuhën lituaneze; Tomislav Krsmanovic, per botimet ne gjuhen serbe e maqedonase; Valentina Buxar, për botimin në gjuhën rumune; Doug Thorburn, Danute, Venta & Vytas Barauskas dhe Lane Yoder, per sponsorizimin e botimeve ndërkombëtare; Dale Pratt për inkurajimin në transmetimet radiofonike origjinale; Lane Yoder, Rock Johnson, Jim & Vy Satov dhe, veçanërisht, Fran Slom për komentet dhe asistencën producente; Adam Smith, Fredric Bastiat, Milton Rose & David Friedman, Any Rand, Duncan Scott, Dick Randolph, Hanry David Thoreau, Murray Rothbard, Lysander Spooner, Fyodor Dostoyevsky, George Orwell, Jonathan Swift, Lao Tzu dhe të tjerë anonimë, për frymëzimin që më dhanë ide të ndryshme, të paraqitura në këtë libër; si dhe familjes time për inkurajimin e saj dhe për ndikimin në zhvillimin e vlerave të mia personale dhe filozofike.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Përmbajtja

Kapitulli

1. Stuhia………………………………………………………………………………………………………………………………………….6
Xhonathani niset për në det të hapur dhe, pasi mbytet anija, përfundon në një ishull të panjohur.
2. Ngatërrestarët…………………………………………………………………………………………………………………………7
Xhonathani i përgjigjet thirrjes së një gruaje për ndihmë.
3. Qirinj dhe Pallto………………………………………………………………………………………………………………………8
Xhonathani mëson mbi ndalimin e rrezatimit diellor.
4. Policia e Ushqimit…………………………………………………………………………………………………………………….9
Një grua dhe fëmijët e saj i tregojnë një histori të frikshme.
5. Një përrallë jo e zakonshme peshqish……………………………………………………………………………..11
Një peshkatar ndan me të drekën e tij të varfër.
6. Kur shtëpia nuk është shtëpi……………………………………………………………………………………………….12
Xhonathani shikon se si prishen shtëpitë në Korrumpo.
7. Dy kopshtet zoologjike………………………………………………………………………………………………………….14
Dy kopshtet e thurur njëlloj e vënë Xhonathanin në siklet.
8. Si bëhen paratë……………………………………………………………………………………………………………………….15
Xhonathani kërkon të prodhojë para.
9. Makina e ëndrrave………………………………………………………………………………………………………………….17
Një arkë misterioze shkakton mbylljen e një fabrike.
10. Shitja e pushtetit………………………………………………………………………………………………………………..20
Zonja Bes Tuid e inkurajon Xhonathanin t’i hyjë politikës.
11. Vdekje berberëve të paligjshëm……………………………………………………………………………………….22
Xhonathani mëson të vërtetën e tmerrshme mbi shkallëzimin e krimeve.
12 Betejat në bibliotekë…………………………………………………………………………………………………………….24
Një burrë e një grua debatojnë për çmimin e librave të lejuar.
13. Asgjëja……………………………………………………………………………………………………………………………………..26
Një llotari zgjidh hamendjet e një artisti.
14. Pavioni me interes të veçantë…………………………………………………………………………………………….28
Xhonathani bëhet dëshmitar i një shfaqjeje karnavalesh, ku fitojnë të gjithë.
15. Xhaxha Samta…………………………………………………………………………………………………………………………30
Xhonathani zbulon kuptimin e ri të një tradite të vjetër.
16. Përralla e ritreguar e breshkës dhe lepurit………………………………………………………………….31
Përralla, që tregon gjyshja, ka një fund jo të zakontë.
17. Bordi i Tretjes……………………………………………………………………………………………………………………….33
Xhonathani paralajmërohet në lidhje me drejtuesit e ushqimit.
18. Më jep të shkuarën ose të ardhmen……………………………………………………………………………….35
Hajduti i merr Xhonathanit paratë dhe i jep një këshillë.
19. Pazari i qeverive…………………………………………………………………………………………………………………….37
Një blegtor parashtron mundësitë në zgjedhjen e qeverive.
20. Profesioni më i vjetër i botës…………………………………………………………………………………………..38
Një i panjohur i shtie fall Xhonathanit.
21. Ndërpreja e prodhimit………………………………………………………………………………………………………..39
Një zyrtar mban një konferencë shtypi dhe paraqet një program të ri këpucësh.
22. Matësi i duartrokitjeve……………………………………………………………………………………………………..41
Drejtuesi i shfaqjes merr në intervistë një lider partie dhe pjesëmarrës në fushatë.
23. Sipas nevojës………………………………………………………………………………………………………………………..43
Xhonathani ndjek konkursin në mbrëmjen e lamtumirës së maturantëve.
24. Pagat e mëkatit…………………………………………………………………………………………………………………….45
Një i arrestuar tregon fatkeqësitë e shkaktuara nga puna.
25. Mashtrim apo Trajtim………………………………………………………………………………………………………..50
Qytetarët e moshuar ankohen për mashtrimet që u bëhen në pension.
26. E kujt është kjo ide brilante?………………………………………………………………………………………….51
Gjykatësit diskutojnë për mënyrën e të qënit i pasur, nëpërmjet varësisë dhe përdorimit të ideve.
27. Anasjelltas……………………………………………………………………………………………………………………………..55
28. Merryberries………………………………………………………………………………………………………………………….58
Xhonathani mezi i shpëton kurthit dhe merr një mësim mbi shëndetin.
29. Informuesi i famshëm………………………………………………………………………………………………………..61
Një udhëheqës i nderuar shpjegon se ç’është liria, përgjegjësia dhe virtyti
30. Ligji për të humburit……………………………………………………………………………………………………………63
Xhonathani vë bast për një ndeshje mundjeje.
31. Lesh e li…………………………………………………………………………………………………………………………………..65
Një grua e re i tregon shqetësimet mbi strehimin.
32. Banda e demokratëve…………………………………………………………………………………………………………..68
Një bandë e frikshme shkakton panik mes turmës dhe e bën Xhonathanin të ngjitet në kodër.
33. Grabitqarë, lypësa, mashtrues dhe mbretër……………………………………………………………….71
Xhonathani i dëshpëruar takon një korb të virtytshëm.
34. Terra Libertas……………………………………………………………………………………………………………………….73
Xhonathani niset në kërkim të lirisë së vërtetë.
 

Pyetje mbi Kapitujt………………………………………………………………..76
Epilog dhe Shënime………………………………………………………………..78
 
 
 
 
 
 
 
 

KAPITULLI 1
    ___________________

Stuhia

 Në një qytet bregdetar e me diell, shumë kohë më parë se të shfaqeshin aty yjet e kinemasë dhe makinat e tyre verore, jetonte një djalosh i ri, që quhej Xhonathan Gullibel. Ai ishte pothuajse i panjohur për të gjithë, përveçse për prindërit, të cilët e konsideronin jo vetëm të zgjuar e të sinqertë, por edhe një atlet të vërtetë … që nga maja e kokës me flokët gri të shpupurisur, e deri tek këmbët e stërmëdhaja. Prindërit e tij robtoheshin duke punuar në një dyqan me pajisje varkash, në rrugën kryesore të qytetit, përgjatë anijeve të peshkimit. Qyteti kishte njerëz punëtorë, të mirë e me vese.
 Kur nuk merrej me punët rutinë ose furnizimin e dyqanit, Xhonathani përgatiste varkën e tij të vjetër e nisej nga kanali i ngushtë i portit të vogël, në kërkim të aventurave. Si gjithë të rinjtë e qytetit të tij, Xhonathani mërzitej duke jetuar gjithmonë në të njëjtin vend, me të njëjtën jetë monotone e të njëjtit njerëz përreth. Ai dëshironte të shikonte ndonjë anije të huaj apo peshk të madh përgjatë lundrimeve të tij të shkurtra, përtej skelës së vogël. Ndoshta do të haste në ndonjë anije piratësh dhe do të detyrohej të merrte detrat, duke u bërë pjesë e ekuipazhit. Apo ndoshta, ndonjë gjuetar balenash do ta merrte si pre të gjuetisë së tij. Por shumë nga këto lundrime, përfundonin me uri apo etje dhe një darkë e mirë ishte ajo çka dëshironte më shumë në ato momente.
 Në një ditë të bukur pranvere me ajër gjallërues, deti e joshi kaq shumë djaloshin, saqë nuk u mendua gjatë. Mori me vete drekën dhe grepin e peshkimit dhe u nis me varkën e tij të peshkimit përgjatë bregut. Me kurrizin nga frynte një fllad i lehtë, Xhonathani nuk i vuri re disa re të zeza në horizont, që paralajmëronin stuhi. Sapo doli nga porti, u ndje më i sigurtë. Edhe kur era filloi t’i rrihte shpinën, nuk e vrau shumë mendjen, derisa ishte tepër vonë. Stuhia shpërtheu dhe ai u gjend Brenda saj, duke u përpjekur të ulte velat. Varka lëkundej sikur të ishte tapë shisheje.
 Çdo përpjekje për t’a kontrolluar ishte e kotë, përballë erës së furishme. Ai u dorëzua, duke u mbajtur fort në anët e varkës e duke shpresuar se nuk do të përmbysej. Nata e dita ishin mpleksur së bashku në një vorbull të frikshme.
 Kur më në fund stuhia rreshti, çdo gjë i përngjante një kasaphane: direku i thyer, velat e grisura dhe varka e anuar djathtas. Deti u qetësua, por një mjegull e dendur mbështolli gjithçka, duke e bërë të pamundur shikimin. Me ditë të tëra rryma e shtyu përpara, uji i pijshëm pothuajse mbaroi dhe ai mundohej të lagte buzët me ujin e kondensuar të velave të grisura.
 Pasi mjegulla u shpërnda, Xhonathani mundi të shquante dobët brigjet e një ishulli. Duke u afruar më tepër dalloi një kep të panjohur, ku spikasnin plazhe rëre dhe kodra të pjerrëta, mbuluar me bimësi të harlisur.
 Dallgët e nxorrën në një cektësirë shkëmbinjsh. Pasi braktisi varkën, Xhonathani notoi ethshëm drejt bregut. Aty gjeti lëkura bananesh, qitrosh e frutash të tjera të shijshme që lulëzonin nën bregun e ngushtë të rërtë, në klimën e lagësht të xhunglës.
 Mblodhi fuqitë dhe, megjithëse u ndje i vetëm, u lumturua që ishte gjallë e përpara një aventure të papritur.
 U nis përgjatë bregut me rërë të bardhë, në përpjekje për të zbuluar më tepër rreth atij vendi të çuditshëm.
 - A ka njerëz, vallë? – mendoi ai. – A janë miqësorë, apo të rrezikshëm? Megjithatë, kudo që të ndodhem, të paktën nuk do të mërzitem.
 

KAPITULLI 2
     ___________________

Ngatërrestarët

 Xhonathani eci me orë të tëra drejt një kodre të ulët përtej plazhit, përmes gjethnajës së dendur.
 Papritur dëgjoi zërin e një gruaje. Ndaloi dhe zgjati kokën në përpjekje për të parë nga vinte zëri. Diku më lart tij ai përsëri dëgjoi një thirrje ngjethëse për ndihmë. U nis anej nga vinte zëri, duke çarë përmes xhunglës.
 Shumë shpejt doli në një shteg të ngushtë. Pasi mori kthesën, u ndodh përpara një shtegu …
 I hutuar, ngriti kokën dhe pa dy burra, që tërhinin zvarrë një grua, përmes shtegut, duke i bërtitur e duke e qëlluar me shqelma. Mbajti frymën, e sakaq treshja ishte zhdukur. Natyrisht, ai nuk mund ta shpëtonte gruan i vetëm. U kthye për të kërkuar ndihmë. Doli në një lirishte e aty pa një grup njerëzish të mbledhur rreth një peme të madhe, duke e qëlluar atë me shkopinj. Vrapoi drejt tyre dhe kapi për krahu të parin, atë që mbikqyrte punën.
 - Të lutem, zotëri, - gulçoi Xhonathani. – Dy burra kanë kapur një grua; ne duhet ta ndihmojmë …
 - Mos u shqetëso, - ia ktheu ashpër burri. – Ajo grua u arrestua. Harroje dhe tundu që këtej.; kemi shumë punë për të bërë.
 - U arrestua? – pyeti Xhonathani i pezmatuar. Po ajo nuk dukej aspak si kriminele? E, nëse ishte kriminele, - mendoi, - pse duhet të kërkonte ndihmë?
 - Më fal, zotëri, por çfarë krimi kishte bërë?
 Burri po e humbiste durimin.
 - Meqënëse do ta dish, ajo ka rrezikuar seriozisht punën e gjithsejcilit këtu.
 - Ka rrezikuar punën? Si mund ta bëjë një gjë të tillë? – vazhdoi Xhonathani duke këmbëngulur.
 Duke i hedhur një vështrim bashkëbiseduesit të tij injorant, mbikqyrësi i bëri shenjë të afrohej tek pema, të cilën punëtorët po e qëllonin furishëm. Krenar, ai tha:
 - Siç e shikon, ne jemi druvarë. Presim pemët duke i qëlluar me shkopinj. Në disa raste, 100 burra , edhe duke punuar 24 orë në ditë, nuk arrijnë ta shkulin pemën në më pak se një muaj.
 Burri rrudhi buzët dhe me kujdes pastroi mëngën e xhaketës së tij të re.
 - Ajo grua që ti pe, erdhi të punonte sot në mëngjes, duke marrë me vete një sopatë. I fyeu të tjerët, duke e prerë pemën në më pak se një orë, krejt e vetme. Mendo, ajo kërcënoi traditat tona të punës.
 Xhonathani shqeu sytë i tmerruar, kur dëgjoi dënimin që i kishin dhënë gruas krijuese. Në vendin e tij të gjithë përdornin sopata e sharra për të prerë pemë. Kështu kishte bërë edhe ai kur ndërtoi varkën. – Por shpikja e saj, - thirri, - i bën njerëzit më të aftë në prerjen e pemëve, pavarësisht nga forca. Kështu, çdo gjë do të bëhet më shpejt e më lirë.
 - Çfarë do të thuash me këtë? – e pyeti burri i inatosur. – Si mund ta lejojmë një ide të tillë? Kjo është një punë fisnike që nuk mund ta bëjë kushdo që na del me idera të reja.
 - Por zotëri, - u përpoq të mos e fyente Xhonathani, - këta druvarë të mirë kanë duar të arta e mendje të mprehta. Mund ta përdorin kohën për të bërë edhe gjëra të tjera. Mund të ndërtojnë tavolina, dollape, varka, madje edhe shtëpi.
 - Dëgjo këtu, - ia ktheu mbikqyrësi me vështrim kërcënues, - qëllimi i punës është të kesh punësim të plotë e të sigurtë, jo prodhime të reja.
 Toni i zërit i ndryshoi. – Ti po më dukesh paksa ngatërrestar.
 - Jo, jo, zotëri. Nuk kam ndërmend të shkaktoj ngatërresa. Ti ke të drejtë, tani më duhet të shkoj.
 Xhonathani u kthye andej nga erdhi, duke nxituar e duke u ndjerë pa vend mes këtyre njerëzve të çuditshëm.
 

KAPITULLI 3
     ____________________

Qirinj dhe pallto

 Shtegu nisi të zgjerohej, ndërsa po dilte prej xhunglës së dendur. Xhonathani vuri re se xhungla mbaronte në bregun e një lumi, mbi të cilin shtrihej një urë e ngushtë këmbësorësh. Mundi të shquante disa ndërtesa, në anën tjetër të lumit dhe mendoi se ndoshta dikush mund t’i tregonte se ku ndodhej.
 Përtej lumit pa një grua, e cila mbante një libër mbi një tavolinë t mbushur me medalje.
 - Të lutem, - i tha gruaja me sytë vezullues, duke i vënë një nga medaljet mbi xhepin e këmishës së leckosur, - a mund ta nënshkruash peticionin tim?
 - Hëm … nuk e di – belbëzoi Xhonathani. – A mund të më tregoni rrugën për në qytet?
 Gruaja e pa me dyshim. – Nuk je nga ky ishull?
 Xhonathani hezitoi, duke vënë re tonin e ftohtë që përshkoi zërin e saj.
 - Jo, jam nga bregdeti. Kam humbur rrugën.
 Gruaja buzëqeshi. – Kjo është rruga për në qytet, por para se të shkosh, a mund të ma firmosësh peticionin? – i tha ajo. – Duke e bërë këtë gjë, do të ndihmosh shumë njerëz.
 - Po mire, meqë paska kaq rëndësi … Xhonathani mblodhi supet dhe mori lapsin gati për të firmosur. I erdhi keq për të. Ajo qëndronte e ulur nën diellin përvëlues, duke djersirë nga veshja tepër e trashë.
 - Ç’ vend i çuditshëm për të mbledhur firma. – Për çfarë bëhet peticioni? – pyeti.
 Ajo përplasi duart para fytyrës, sikur po përgatitej të këndonte solo.
 - Ky peticion mbron punën dhe industrinë. Ti je pro punës, apo jo? – i tha ajo me zë të butë.
 Sigurisht që po, - ia ktheu shpejt Xhonathani, duke kujtuar se çfarë i ndodhi gruas së arrestuar tek shtegu. Gjëja e fundit që dëshironte ishte të dukej jo i interesuar për punën e atyre njerëzve.
 - Çfarë ndihme mund të japë ky peticion? – pyeti, ndërsa hodhi firmën.
 - Këshilli i Lordëve mbron punën dhe industrinë lokale nga produktet që vijnë nga jashtë. Nëse njerëzit e nënshkruajnë këtë peticion, Lordët kanë premtuar se do të bëjnë të pamundurën për të ndaluar futjen e mallrave të huaja, që mund të dëmtojnë industrinë time.
 - E cila është kjo? – pyeti Xhonathani tepër kurioz.
 Gruaja vazhdoi krenare. – Unë përfaqësoj zanatçinjtë e qirinjve dhe palltove. Ky peticion kërkon ndalimin e rrezatimit diellor.
 - Çfarë? – shtangu Xhonathani. – Po si ta ndalosh diellin?
 Ajo e vështroi Xhonathanin dhe tha duke u mbrojtur, - E di që tingëllon ashpër, por shiko këtu …
 Duke nxjerrë një letër të vogël, u përpoq të shkruante diçka, që ai ta kuptonte më mirë.
 - Sipas vlerësimit tim, vënia në dispozicion me kosto të ulët e këtyre elementëve të huaj, ul punësimin dhe rrogat deri në 50% në industritë që unë përfaqësoj. Një taksë e lartë për dritaret ose ndonjë ndalim i plotë, do ta mërmirësonte shume situatën.
 Xhonathani la peticionin dhe vazhdoi: - Por nëse njerëzit paguajnë zanatçinjtë e qirinjve dhe palltove për t’u ndriçuar dhe ngrohur, atëherë çfarë u mbeti për gjëra të tjera më të rëndësishme si mishi, buka, uji …?
 - Nuk i përfaqësoj unë kasapët, as bukëpjekësit – ia ktheu rëndë gruaja. Duke parandjerë ndryshim në sjelljen e Xhonathanit, ajo ia mori me forcë peticionin, nga frika se mos ai e prishte firmën.
 Me sa duket ty të interesojnë më shumë disa trille konsumi, se sa mbrojtja e punës së siguruar dhe investimet e shëndosha të biznesit. Hajt, ditën e mirë, - përfundoi bisedën prerë.
 Xhonathani u kthye e nisi të ecte qetë-qetë.
 - Të ndalosh diellin! – mendoi ai – Çfarë ideje e çmendur! Nesër prite kur të ndalojnë ushqimin, ose strehimin.
 Vazhdoi rrugën, duke shpresuar se do të takonte dikë më të arsyeshëm.
 

KAPITULLI 4
     ____________________

Policia e ushqimit

 Rrugicat e tjera puqeshin në të njëjtin shteg të pistë, e pastaj zgjeroheshin në një rrugë fshati të shtruar me zhavorr. Në vend të xhunglës, Xhonathani kaloi disa kullota dhe një fushë të gjerë me të lashta e pemë të pjekura. Pamja i solli atij uri. Eci nëpër një shteg anësor drejt një shtëpie të bardhë fshati, duke shpresuar të gjente drejtimin e duhur.
 Në verandë pa një grua të re me tre fëmijë të vegjël, që qanin.
 - Më falni, - tha butë, - çfarë ju ka ndodhur?
 Gruaja e vështroi duke ngashëryer. – Burrin, … e dija se do të vinte kjo ditë …, m’a kanë arrestuar ata të policisë së ushqimit …
 - Më vjen keq, zonjë. Çfarë the, policia e ushqimit? – pyeti Xhonathani, duke përkëdhelur kokën e njërit prej vogëlushëve. – Po pse e arrestuan?
 Gruaja kërciti dhëmbët, duke u përpjekur të mbante lotët. Pastaj, - tha me përçmim – ai prodhonte më tepër ushqim seç duhej.
 Xhonathani u trondit. Ky ishull ishte me të vërtetë i çuditshëm.
 - Vallë, mos është krim të prodhosh më shumë?
 Gruaja vazhdoi: - Vjet, policia e ushqimit nxorri urdhër në lidhje me sasinë e ushqimeve që ai do të prodhonte dhe do t’u shiste fshatarëve. Ata thanë se çmimet e ulta dëmtonin bujqit e tjerë. Përplasi lehtë buzët dhe vazhdoi të fliste. – Burri im është bujku më i mirë nga të gjithë të marrë së bashku.
 Papritur, Xhonathani dëgjoi një të qeshur të lartë. Një burrë trupmadh u shfaq në shtegun drejt shtëpisë, duke ecur i krekosur.
 - Ha, ha. Për mua bujku më i mirë është ai që merr këtë fermë. Apo jo zonjë e re?
 Burri iu ngërdhesh tre fëmijëve dhe. Me një lëvizje të dorës, shtoi: - Tani mblidhini plaçkat dhe zhdukuni që këtej.
 Rrëmbeu një kukull të hedhur në shkallë dhe ia hodhi Xhonathanit në duar.
 - Jam i bindur se këtë mund ta ndihmosh more spurdhak. Hajt, lëvizni. Tani, ky truall është i imi.
 Gruaja u ngrit duke iu kthyer me inat.
 - Burri im ishte bujk më i mirë se ç’mund të jesh ti.
 - Ky është thjesht debat – nënqeshi burri i ashpër. – Sigurisht, prodhimet e tij ishin nga më të mirat. Ai ishte gjeni në financë, dinte çfarë të planifikonte për t’i kënaqur blerësit. Tamam burrë! Por harroi një gjë. Çmimet dhe të lashtat caktohen nga Këshilli i Lordëve dhe imponohen nga Policia e Ushqimit. Ai nuk arriti ta kuptonte dot politikën bujqësore.
 - Parazit, - i ulëriti gruaja. – Gjithmonë gabon në atë që thua. Ti harxhon farën e plehrat e mia në çdo gjë që mbjell, por asnjë nuk do të blejë prodhimet e tua. Ti mbjell në tokë të përmbytur ose argjil të tharë dhe s’të bën përshtypje nëse humbet çdo gjë. Paguan Këshilli i Lordëve për çdo humbje.
 Xhonathani rrudhi vetullat i menduar dhe tha: - Pra të jesh bujk i mirë, nuk fitoke gjë?
 - Të pengojnë të jesh i dalluar – tha gruaja. – Burri im, ndryshe nga ti, o zvarranik, nuk ua bëri qejfin Lordëve dhe u përpoq të prodhonte të lashta e të shiste ndershmërisht.
 Duke shtyrë gruan dhe fëmijët nga veranda, burri hungëriu.
 - Po, por refuzoi të ndiqte kuotat vjetore. Asnjë bujk nuk i reziston Policisë së Ushqimit dhe nuk bën dot pa të. Tani, hiqmuni sysh!
 Xhonathani i ndihmoi gruan me fëmijët me plaçkat e tyre, ndërsa u larguan ngadalë nga shtëpia e fermës. Tek kthesa, ata u kthyen dhe njëherë, për të parë për herë të fundit shtëpinë e tyre.
 - Çfarë do të bëhet tani me ju? – pyeti Xhonathani.
 Gruaja psherëtiu.
 - Nuk më del të paguaj çmimet e larta e të rri në fshat këto ditë. Për fat, kam disa miq e të afërm që do të më ndihmojnë. Përndryshe, më duhet të kthehem në qytet e t’i lutem Këshillit të Lordëve të kujdeset për fëmijët e mi. Atyre do t’iu pëlqejë kjo gjë. Hajdeni fëmijë. – Pastaj mërmëriti hidhur: - Lordët na futën në këtë mesele, duke u kujdesur për tiranizuesit. Varësia është burimi i forcës së tyre. Puna e të tjerëve është burimi i zemërgjerësisë së tyre.
 Xhonathani shtrëngoi stomakun, duke u ndjerë më tepër i sëmurë se sa i uritur.
 

KAPITULLI 5
     ____________________

Një përrallë jo e zakonshme peshqish

 Xhonathani i la lamtumirën gruas dhe fëmijëve, pasi i shoqëroi deri në shtëpinë e të afërmve të saj, një milje poshtë rrugës. Ata e falenderuan dhe e ftuan të qëndronte me ta. Por pasi e pa se ishin tepër ngushtë, ai vendosi të vazhdonte rrugën. Dielli i mesditës po bëhej përvëlues, ndërkohë që ai arriti pranë një liqeni të vogël. Ndërsa po i hidhte ujë fytyrës për t’u freskuar, dëgjoi një zë paralajmërues.
 - Mos bëj gabim të pish nga ai ujë.
 Xhonathani pa përreth dhe vuri re një burrë plak të ulur në breg duke pastruar ca peshq të vegjël.
 Pranë çantës së tij të vjetër ishte një kosh, një rrotull dhe tre shkopinj të ngulur në baltë, secili me fillispanjë, të hedhur në ujë.
 - Mirë po të shkon peshkimi? – e pyeti Xhonathani me delikatesë.
 Pa e ngritur kokën, burri u përgjigj disi i brengosur: - Dobët, ja vetëm këto cironka munda të ze sot.
 Ai vazhdoi të qëronte peshqit dhe t’i hidhthe në një tigan të nxehur nga zjarri i tymosur. Peshqit që kërcisnin në tigan lëshonin një aromë të mrekullueshme.
 Xhonathani, si peshkatar që ishte, pyeti: - Çfarë përdor si karem?
 Burri ngriti kokën dhe e pa mendueshëm: - S’ është problem karemi, bir. Ky peshk është i vetmi që ka mbetur në këtë liqen.
 Duke nuhatur një ndjejë vetmie tek peshkatari, Xhonathani mendoi se nëse donte të mësonte diçka më tepër nga ky burrë plak, do të bënte mirë të heshtte.
 Peshkatari plak i bëri shenjë të ulej pranë zjarrit, duke i dhënë pak bukë me peshk. Xhonathani hëngri me uri dhe u ndje fajtor që i hyri në pjesë fshatarit të ngratë në atë drekë të varfër. Pasi mbaruan, Xhonathani vazhdoi të mos fliste, kur papritur burri plak tha: - Vite më parë, këtu kishte mjaft peshq. Por u kapën të gjithë. Vetëm të vegjlit mbetën.
 Por të vegjlit do të rriten, apo jo? – pyeti Xhonathani.
 Ai i hodhi një vështrim barishteve që rriteshin në cektësirën përgjatë bregut, ku mund të përgjonin peshqit e shumtë.
 - Ah, jo, të vegjlit kapen tepër shpejt prej atyre që peshkojnë këtu. Jo vetëm kaq, njerëzit hedhin mbeturina në fund të liqenit. A e sheh atë zgjyrë të stërmadhe gjatë bregut?
 Xhonathani e pa i hutuar.
 - Pse marrin peshkun e hedhin plehra në liqenin tënd?
 - Jo, jo, ky liqen nuk është i imi – tha peshkatari. – Është i të gjithëve. Njësoj si pyjet e përrenjtë.
 - Pra, peshku iu përket të gjithëve, edhe mua? – pyeti Xhonathani, duke u ndjerë më pak fajtor për peshqit e ngrënë nga dreka e plakut.
 - Jo tamam, - iu përgjigj burri. – Ajo çka u përket të gjithëve, në fakt nuk është e asnjërit, derisa peshku të të vijë në grep. Pastaj bëhet i joti.
 Nuk e kuptova, - ia ktheu Xhonathani, duke ngrysur vetullat nga konfuzioni. Duke folur më shumë me vete, ai përsëriti: - Peshqit iu përkasin të gjithëve, që do të thotë se nuk janë të askujt, për sa kohë peshku nuk të vjen në grep. Pastaj bëhet i joti? Por çfarë bëni ju për t’u kujdesur e shtuar peshqit?
 - Asgjë, sigurisht, - i tha burri, duke turfulluar i ngërdheshur, - pse duhet të kujdesem për peshqit, ndërkohë që kushdo mund të vijë e t’i kapë? Nëse dikush vjen të kapë peshq ose ndot liqenin me plehra, atëherë kot mundimi.
 Duke i hedhur një vështrim të pikëlluar liqenit, peshkatari plak shtoi: - “Sikur të ishte i vërtetë që ky liqen të ishte i imi, do të kujdesesha vetë për peshqit. Do të kujdesesha për liqenin ashtu siç kujdeset bariu për fermën e tij, në luginën matanë. Do të rrisja peshqit më të shëndetshëm e më të shpejtë e vë bast se nuk do të lejoj asnjë hajdut a pisanjos të vijë në liqenin tim. Do të sigurohem që …
 - Pronë e kujt është liqeni? – e ndërpreu Xhonathani.
 Fytyra e peshkatarit u vrenjt. – Liqeni i përket Këshillit të Lordëve. Çdo katër vjet, bëhen zgjedhjet dhe emërohet një drejtues, i cili paguhet mjaft mirë. Dhe këto para dalin nga taksat tona. Drejtuesi i sektorit të shërbimit supozohet të kontrollojë sasinë e peshkut të kapur dhe hedhjen e mbeturinave. Qesharake, apo jo? Miqtë e Lordëve mund të marrin peshk sa të duan e të hedhin mbeturna ku t’u dojë qejfi.
 Xhonathani u mendua për një moment dhe pyëti: - A jeni të kënaqur nga drejtimi?
 - Shikoje vetë, - u ankua peshkatari, - Shikoji sa të vegjël janë peshqit që kam kapur. Duket sikur peshqit zvogëlohen me rritjen e taksave.
 

KAPITULLI 6
     ___________________

Kur shtëpia nuk është shtëpi

 Pasi mbaroi bisedën me peshkatarin, Xhonathani vazhdoi rrugën deri sa pa një qytet të vogël.
 Vendosur mbi një pllajë të gjerë, ishin një numër shtëpish të drunjta dhe një grumbull ndërtesash të larta.
 Njëra nga shtëpitë e para që pa, dukej tepër e zhurmshme. Një turmë e madhe, me shkopinj në duar po e goditnin atë pa reshtur. Xhonathanin e çuditi shpejtësia me të cilën ata punonin. Më tej, shqoi një grua të thinjur, e cila nuk dukej shumë e kënaqur me çfarë po ndodhte. Ajo shtrëngonte grushtet dhe rënkonte, ndërsa vështronte njerëzit.
 Xhonathani iu afrua si rastësisht dhe i tha:
 - Shtëpia nuk duket tepër e vjetër. E kujt është?
 - Tamam pyetje, - ia ktheu gruaja furishëm, - deri tani mendoja se kjo shtëpi ishte e imja.
 - Mendoje! Sigurisht që duhet ta dish nëse është e jotja, - i tha Xhonathani.
 Toka lëvizi ndërkohë që një mur u shemb. Gruaja vështroi e trishtuar renë e tymit, të ngritur nga copat e tullave.
 - S’ është kaq e thjeshtë – e ngriti zërin gruaja për t’u dëgjuar më mirë. – Pronë do të thotë kontroll mbi diçka, apo jo? Por asnjë në këtë vend nuk ka kontroll mbi diçka. Lordët kontrollojnë gjithçka, pra ata janë pronarët e vërtetë të çd gjëje. Ata zotërojnë edhe këtë shtëpi, megjithëse e kam ndërtuar vetë dhe kam paguar çdo gozhdë e dërrasë të përdorur në të.
 Duke u nervozuar më tepër, gruaja u afrua dhe kapi një fletushkë të ngjitur me njërën nga shtyllat e mbetura para shtëpisë.
 - E shikon këtë shënim? – tha, duke u mbledhur shuk, e pasi e hodhi poshtë, e shkeli me kmbë.
 - Zyrtarët më thonë se çfarë të ndërtoj, si ta ndërtoj e kur ta ndërtoj. Madje vendosin edhe se për çfarë ta përdor ndërtesën. Tani më urdhërojnë ta prish. Si të duket, vërtet unë jam pronare e saj?
 - Po mirë, - mori guximin i druajtur Xhonathani. A nuk ke jetuar ti më parë në këtë shtëpi?
 - Po, por për aq kohë sa kam paguar rregullisht taksat. Nëse nuk i paguaj ato, do të më nxjerrin jashtë dhe ti i shikon pasojat. Ata e konsiderojnë çdo gjë si pronë të tyre. Gruaja u skuq nga inati dhe vazhdoi me një frymë. – Këtu s’mund të jesh pronar i diçkaje. Ne marrim me qera nga qeveria për sa kohë paguajmë taksa.
 - Pra, ti s’ke paguar taksat, prandaj po ta prishin shtëpinë?
 - Sigurisht që i kam paguar ato taksa të mallkuara, - gati sa nuk thirri gruaja. – Por kjo nuk u mjaftoi. Më thanë se plani i ndërtimit të shtëpisë time nuk përputhej me master-planin e këshillit. Më dhanë aq para sa mendonin se vlente shtëpia dhe më thanë se do e prishnin e në vend të saj do të ndërtonin një park. Parku do të ketë një monument në qendër, monumentin e një njeriu të tyre.
 - Po të paktën të paskan paguar shtëpinë, - tha Xhonathani. U mendua për një moment dhe pyëti: - Nuk je e kënaqur?
 Ajo e pa shtrembër. – Po të isha e kënaqur nuk do të merrnin me vete një polic që të siguroheshin se do të largohesha paqësisht. Edhe paratë që më dhanë mua, ia morën fqinjëve të mi. Kush do t’i kompensojë ata? Asnjë para nuk del nga xhepat e Lordëve.
 Xhonathani tundi kokën i hutuar.
 - The që ishte pjesë e një master-plani.
 - Sigurisht që po – tha gruaja me sarkazëm. – Plani ju përket të gjithë atyre që kanë pushtetin politik. Nëse e kaloj jetën duke ndjekur pas pushtetin politik, ndoshta do të jem në gjendje t’jua imponoj planet e mia të tjerëve. Por atëherë do të vidhja shtëpi në vend që të ndërtoja. Sa e thjeshtë është.
 - Sigurisht që të duhet një plan në një qytet të projektuar mirë – tha Xhonathani, duke shpresuar të gjente një shpjegim logjik për hallin që kishte zënë gruan. – A nuk duhet t’i besosh Këshillit, po të dalë me një plan të tillë?
 Ajo bëri me dorë në drejtim të qytetit. – Shikoje vetë! Ishulli i Korrumpos është i mbushur me planet e tyre famëkeqe. Projektet e përfunduara janë më keq se planet. Ose janë të ndërtuara pa cilësi, ose kushtojnë më shumë se planifikimi. Por Lordët mbeten gjithmonë të kënaqur, pasi tenderat i fitojnë miqtë e tyre.
 Duke e goditur me njërin gisht në gjoks, gruaja deklaroi:
 - Është budallallëk të besosh se planet e sakta duhet t’u deyrohen njerëzve. Kush përdor forcë kundër meje, nuk e meriton besimin tim. Duke turfulluar, ajo u drejtua për nga shtëpia dhe tha duke paralajmëruar: - Akoma nuk m’a kanë dëgjuar zërin.
 

KAPITULLI 7
     ___________________

Dy kopshtet zoologjike

 Duke vazhduar rrugën, Xhonathani vriste mendjen për ligjet e këtij vendi të tronditur. Sigurisht që njerëzit nuk duhet të bashkëjetonin me ligje që iu shkatërronin lumturinë. Duhet të kishte ndonjë arsye, të cilën ai akoma nuk e kishte zbuluar. Vendi dukej i këndshëm për të jetuar, kudo kishte gjelbërim dhe ajri ishte butësisht i ngrohtë. Tamam parajsë. Xhonathani ndali pak hapat dhe më pas u nis drejt qytetit. Papritur arriti në një rrugë të gjerë me gardh hekuri në të dy anët e saj. Mbrapa gardhit në të djathtë të tij, qëndronin disa kafshë të çuditshme me madhësi e forma të ndryshme: tigra, zebra, majmunë, shumë për t’u numëruar. Mbrapa gardhit tjetër, në anën e majtë, çapiteshin burra e gra, të gjithë të veshur me kostum me vija bardhë e zi. Pamja e këtyre dy grupeve përballë njëri-tjetrit në të dy anët e rrugës dukej tepër e çuditshme.
 Iu afrua një burri me uniformë të zezë e me një shkop polici në dorë, i cili qëndronte roje ndërmjet dy portave të mbyllura.
 - Të lutem. Zotëri, - i tha Xhonathani gjithë edukatë. – Mund të më thoni përse shërbejnë këto gardhe të lartë?
 Duke mbajtur një ritëm konstant, me shkopin që e përplaste pas këmbës, roja ia ktheu krenar: - Gardhi përtej rrugës është për kopshtin tonë zoologjik.
 - Ashtu?! – ia ktheu Xhonathani, duke parë me vëmendje turmën e kafshëve prej gëzofi me bishtat e përdredhur e duke u varur në muret e kafazëve. Roja, i mësuar me shoqërimin që iu bënte fëmijëve të qytetit, vazhdoi leksionin.
 - Siç e shikon, ne kemi varietete të shkëlqyera kafshësh në kopshtin zoologjik atje tej, - bëri me dorë nga rruga. – Ata kanë ardhur këtu nga vende të ndryshme të botës. Këto gardhe i mbajnë të sigurta, që njerëzit t’i shikojnë rehat. Nuk mund t’i lemë kafshët e egra të shëtisin nëpër qytet e të rrezikojnë jetën e shoqërisë.
 - Duhet t’ju ketë kushtuar shumë importimi i tyre nga vende të ndryshme të botës dhe mbajtja këtu, - u shpreh Xhonathani.
 Roja i buzëqeshi dhe tundi lehtë kokën.
 - Nuk paguaj unë për këtë kopsht zoologjik. Të gjithë qytetarët paguajnë taksën e kopshtit.
 - Të gjithë? – përsëriti Xhonathani, duke prekur xhepat e tij bosh.
 - Epo, ka ndonjë që përpiqet t’u bëjë bisht përgjegjësive. Ca qytetarë kundërshtues thonë se nuk kanë ndonjë interes në atë çfarë paguajnë për kopshtin. Të tjerë refuzojnë sepse besojnë se kafshët duhet të studjohen vetëm në amjentin e tyre natyral.
 Roja u kthye nga gardhi prapa tijdhe goditi portën e hekurt me shkop.
 - Kur qytetarët kundërshtojnë të paguajnë taksën, ne i fusim këtu, duke i lënë të sigurtë prapa këtyre hekurave. Pastaj mund të studiohen edhe këta njerëz, meqë është me rrezik për shoqërinë t’i lësh të lirë.
 Koka filloi t’i rrotullohej. Nuk po u besonte veshëve. Duke i krahasuar dy turmat prapa gardheve, pyeste veten nëse mundej ose duhej të paguante për mbajtjen e këtij roje dhe dy kopshteve zoologjikë.
 Shtrëngoi fort dy shufrat e hekurta, ndërsa shikonte me vëmendje fytyrat krenare të bujtësve me rroba me vija. Pastaj u kthye dhe pa shprehjen kryelartë të fytyrës së rojes, i cili po shëtiste poshtë e lart, duke përdredhur kamzhikun. Mendoi edhe njëherë udhëtimin e tij e i hodhi një vështrim të fundit gardheve, duke vrarë mendjen se kush ishin më të rrezikshëm, njerëzit Brenda, apo jashtë gardhit.
 

KAPITULLI 8
     ____________________

Si bëhen paratë

 Duke vazhduar kërkimin, Xhonathani arriti tek një mur i lartë me disa porta druri të hapura. Njerëz që ngisnin kuaj, të tjerë që mbanin arka e thaës, makina e karroca kalonin nën një hark për të hyrë në qendër të qytetit. Xhonathani drejtoi shpatullat, shkundi këmishën e pantallonat dhe eci përpara me turmën.
 Brenda portës, dëgjoi zhurmën e një makinerie, që vinte nga kati i dytë i një ndërtese të madhe me tulla të kuqe. Goditja e shpejtë ritmike ngjante me një makinë shtypi. “Ndoshta është gazeta e qytetit” – mendoi Xhonathani. “Shumë mirë, kështu do të kem mundësinë të mësoj më shumë për këtë vend e për banorët e tij. Ndoshta mund të gjej mënyrën se si të kthehem në shtëpi”.
 Mori kthesën, duke kërkuar hyrjen për në ndërtesë dhe gati u përplas me një çift të veshur bukur, të kapur për krahu, që po kapërcenin rrugën.
 - Më falni, - u shfajësua Xhonathani. – Nuk po gjej dot se nga hyhet në ndërtesë. A mund të ma tregoni?
 Gruaja e re i buzëqeshi, ndërsa burri e korrigjoi:
 - Kam frikë se gabohesh. More djalosh. Kjo këtu është Byroja Zyrtare e bërjes së parave, nuk është gazetë.
 Ashtu? – tha Xhonathani i zhgënjyer. – Shpresoja të gjeja ndonjë burim shtypi.
 - Pse kaq i trishtuar? – i tha burri. – Duhet të gëzohesh. Kjo byro ka më shumë rëndësi se sa një shtypshkronjë. Apo jo, e dashur? – Burri i përkëdheli gruas dorën e veshur me dorezë.
 - Kjo është e vërtetë, - vazhdoi gruaja, duke qeshur nën hundë. – Këtu prodhohen para për t’i bërë njerëzit të lumtur.
 “Ndoshta kjo do të jetë zgjidhja për të ikur nga ky ishull” – mendoi Xhonathani. Ndoshta në këtë mënyrë ai mund të blinte udhëtimin në ndonjë anije.
 - Qenka ide e shkëlqyer, - tha me gëzim Xhonathani. – Edhe unë dua të jem i lumtur. A mund të prodhoj dhe unë ca para, dhe …
 - Jo, jo – ia ktheu gruaja, - bërësit e parave që nuk caktohen nga Këshilli i Lordëve damkosen si falsifikatorë dhe futen në burg. Këtu nuk i tolerojnë mashtruesit.
 Burri pohoi me kokë.
 - Kur falsifikatorët bëjnë para dhe i harxhojnë ato, paratë e tyre vërshojnë në rrugëve dhe ulin vlerën e parave të të tjerëve. Çdo njeri me një pagë të caktuar pensioni, rrogë ose kursime, do ta shikonte shumë shpejt paranë e tij të pavlefshme.
 Xhonathani rrudhi vetullat. “Çfarë nuk kishte kuptuar mirë?”
 - Mendova se sa më shumë para të prodhohen, aq më të lumtur do të jenë njerëzit.
 - Kjo është e vërtetë, - iu përgjigj gruaja, - me kusht që …
 - Prodhimi i tyre të jetë zyrtar, - ndërhyri burri, para se ajo të mbaronte fjalinë.
 Për çudinë e Xhonathanit, çifti e njihte kaq mirë njëri-tjetrin, sa përfundonin fjalinë e secilit. Burri nxorri një portofol nga xhepi i xhaketës dhe i tregoi Xhonathanit një copë.
 - Nëse është zyrtare, do të thotë se nuk është e falsifikuar.
 - Atëherë quhet deficit financiar – vazhdoi ajo sikur të ishte duke recituar një tekst shkolle. – Defiçiti finaciar është pjesë e një plani të përpunuar e të sofistikuar shpenzimesh.
Duke e futur portofolin në xhep, burri ndërhyri:
 - Nëse është zyrtare, atëherë prodhuesit e parave nuk janë hajdutë.
 - Sigurisht që jo, - tha ajo, - në faktata që harxhojnë para janë anëtarë të Këshillit të Lordëve.
 - Tamam, - tha ai, - dhe janë tepër të sjellshëm. Paratë i harxhojnë për projektet e njerëzve të tyre besnikë, që votojnë për ta.
 Duke e parë drejt në sy, thanë gati në të njëjtën kohë:
 - A nuk do të votoje dhe ti për ta?
 Xhonathani u mendua për një moment. Çifti rrinte në pritje të përgjigjes së tij.
 - Edhe një pyetje, nëse nuk ju mbetet qejfi, - u përgjigj Xhonathani. – Çfarë ndodh me rrogat, kursimet dhe pensionet e njerëzve? Ju thatë pak më parë se ato bëhen të pavlefshme kur prodhohen më shumë se sa duhet. A ndodh kjo edhe kur paratë prodhohen zyrtarisht? A i bën kjo të lumtur njerëzit?
 Çifti pa njëri-tjetrin në sy. Burri tha:
 - Natyrisht që jemi të lumtur sa herë që Lordët kanë më tepër para për të shpenzuar mbi ne. Ka kaq shumë nevoja urgjente për t’u punësuar nga ana e punëtorëve, të pafatëve, pleqve …
 Gruaja shpjegoi:
 - Lordët janë tepër të përpiktë në kërkimet e tyre për rrënjët e problemeve tona në ishull. Ata kanë identifikuar fatin e keq dhe motin jo të mirë si shkaqet kryesore të vështirësive tona. Këto shkaktojnë rritjen e çmimeve dhe rritjen e nivelit të jetesës dhe, - burri bëri një ndalesë të qëllimtë – mos harroni ata që na rrethojnë.
 - Veçanërisht ata – tha gruaja e alarmuar. – Ishulli ynë rrethohet nga armiq që përpiqen të na shkatërrojnë ekonominë me çmimet e larta që na ofrojnë. Fatmirësisht, Këshilli i Lordve di t’ua tregojë vendin.
 - Ka lezet. Kemi një Këshill tepër të zgjuar, që di të zgjedhë vlerat më të mira për ne – tha gruaja e vetkënaqur.
 Duke u kthyer nga shoqëruesi i saj, ajo tregoi me gisht nga dielli dhe i bëri me shenjë të lëviznin.
 - Ke të drejtë e dashur. Duhet të na falni djalosh. Kemi një takim me investitorin tonë bankar këtë pasdite. Do të ishte budallallëk të humbusnim valën aktuale të entuziazmit për shitjen e tokës dhe të metaleve të çmuara. Të shkretët ata njerëz që nuk arritën të gëzonin bashkë me ne. Apo jo, e dashur?
 Burri preku lehtë kapelen, gruaja u përkul në shenjë mirësjellje dhe të dy i uruan Xhonathanit një ditë të lumtur.
 

KAPITULLI 9
_____________________

Makina e ëndrrave

 Xhonathani u soll përqark bllokut të ndërtesave në rrugën ngjitur, duke vrarë mendjen se si mund të kthehej prapë në shtëpi. Ndoshta do të gjente ndonjë port ku mund të hypte në anije. Ai ishte një djalosh zemërmirë, i ndershëm, i gatshëm të bënte çdo lloj pune.
 Ndërsa po mendonte se si të gjente punë në ekuipazhin e ndonjë anije, Xhonathani vuri re një burrë thatanik, të veshur me një kostum ngjyrë të kuqe të ndezur dhe një kapele elegante me një pupël në majë. Burri po përpiqej të ngarkonte një makinë të madhe mbi një karrocë që tërhiqej nga kuajt. Kur pa Xhonathanin, burri i thirri:
 - Hej, ti, po më ndihmove ta ngarkoj këtë makinë, do të jap 5 kayn.
 - Kayn? – përsëriti Xhonathani me kuriozitet.
 - Para, djalosh. I do apo jo?
 - Sigurisht, - ia ktheu Xhonathani, pa ditur se çfarë të bënte tjetër.
 Nuk ishte një punë në ndonjë anije, por ndoshta kështu mund të mblidhte ca para për udhëtim. Veç kësaj, burri iu duk inteligjent dhe mund t’i jepte ndonjë këshillë të vlefshme. Pas shumë përpjekjesh, ata mundën ta hipnin atë makinë të papërdorshme në bord.
 Ndërsa fshinte ballin, Xhonathani u shty prapa duke gulçuar dhe nisi të shikonte objektin. Kutia ishte e madhe dhe katrore, e vizatuar bukur me ngjyra të ndezura. Në majë kishte një korno të madhe, si ajo që Xhonathani kishte parë njëherë mbi një gramafon me manivele dore në vendin e tij.
 - Sa ngjyra të bukura! – tha Xhonathani, i hipnotizuar nga modelet e ndërlikuara, që dukeshin sikur regëtinin sa më shumë që i shikonte.
 - Po ajo korno e madhe në majë, çfarë është?
 - Hajde këtu përpara dhe shikoje vetë.
 Xhonathani u ngjit mbi karrocë dhe lexoi shënimin me shkronja elegante të arta “Golly Gompers – makina e ëndrrave”.
 - Makinë e ëndrrave? – përsëriti Xhonathani. – Do të thuash se kjo makinë realizon ëndrrat?
 - Sigurisht që po, - tha burri thatim, ndërsa vithoste vidën e fundit dhe më pas lëvizi njërin nga panelet në fund të makinës. Brenda ishin të gjitha pajisjet e një gramafoni të thjeshtë. Nuk kishte manivelë dore, por dukej se përdorte një sustë që rrotullohej fort, duke ndezur makinën dhe lëshonte muzikë ose zë.
 - Po ko s’është gjë tjetër veçse një arkë muzikore, - thirri Xhonathani.
 - E çfarë prisje ti të ishte, ndonjë zanë përrallash?
 - Nuk e di, mendova se ishte diçka më misterioze. Duhet të bëja diçka të veçantë për të realizuar ëndrrat e njerëzve.
 Burri lëshoi veglat dhe u kthye nga Xhonathani. Një ngërdheshje tinzare u shfaq në fytyrën e tij thatanike, ndërsa i hodhi Xhonathanit një shikim serioz.
 - Fjalë, miku im kurioz. Duhen fjalët që ëndrrat të realizohen. Problemi është se asnjëherë nuk e di kujt do t’i realizohet ëndrra, kur lutesh për diçka.
 Duke parë shprehjen e çuditur të Xhonathanit, burri vazhdoi:
 - Njerëzit e dinë se çfarë ëndrash kanë, apo jo? Vetëm se ata nuk dinë t’i realizojnë ato.
 Xhonathani tundi kokën i heshtur.
 - Pra, ju hidhni paranë, shtypni butonin dhe kjo kuti e vjetër luan duke përsëritur të njëjtën melodi, gjithmonë të njëjtin mesazh, drejtuar shumë ëndërrimtarëve që duan të dëgjojnë.
 - Cili është ky mesazh? – pyeti Xhonathani.
 - Tepër thjesht. Makina e ëndrrës u tregon njerëzve të mendojnë atë që duan ta kenë dhe – burri hodhi një shikim përreth të shikonte nëse po e dëgjonte kush – pastaj ajo iu shpjegon ëndërrimtarëve se çfarë të bëjnë. Dhe ua thotë në mënyrë tepër bindëse.
 - Do të thuash se i hipnotizon? – pyeti Xhonathani duke shqyer sytë.
 - Oh, jo, jo, - kundërshtoi burri – ju thatëse janë njerëz të mirë dhe se dëshirojnë  vetëm gjëra të mira. Kaq të mira sa duhet të kërkojnë realizimin e tyre.
 - Vetëm kaq? – tha Xhonathani me frikë.
 - Po, vetëm kaq.
 Pas një hezitimi të vogël, Xhonathani pyeti:
 - E çfarë kërkojnë këta ëndërrimtarë?
 Burri nxorri një kovë me vaj dhe nisi të grasatojë rrotat Brenda makinës.
 - Varet se ku e vë unë këtë makinë. Shpesh e vendos para ndonjë fabrikesi kjo.
 Ai drejtoi gishtin tek një ndërtesë e ulët dykatëshe përtej rrugës.
 - Ndonjëherë ulem përballë bashkisë së qytetit. Aty rrotull, njerëzit gjithmonë duan para më shumë. Të kesh më shumë para është gjë e mirë, apo jo, sepse çmimet rriten përditë e më tepër.
 - Po, kam dëgjuar, - tha Xhonathani me kujdes. – I përballojnë dot njerëzit?
 Burri fshiu dorën me një leckë.
 - Disa po – tha burri, duke bërë një lëvizje të veçantë të dorës. – endërrimtarët u mblodhën para Këshillit të Lordëve dhe kërkuan ligje të reja që e detyronin fabrikën t’i paguante trefish më tepër. Kërkuan dhe përfitime të tjera nga fabrika.
 - Çfarë përfitimesh? – pyeti Xhonathani.
 - Siguri, për shembull të kesh më shumë siguri në punë është gjë e mirë, ti e di. Kështu ëndërrimtarët i kërkuan fabrikës të blinte sigurimet e tyre shoqërore për sëmundje; papunësi, biles dhe në rast vdekje.
 - Shkëlqyeshëm! – thirri Xhonathani. – Këta njerëz duhet të jenë të lumturuar.
 U kthye dhe pa fabrikën, por nuk shqoi ndonjë gjë të veçantë. Boja e dalë vende-vende e tregonte ndërtesën të lodhur, asnjë dritë nuk dukej nga dritaret e pista e të hapura.
 Burri mbaroi punën dhe i vendosi veglat në vendin e tyre. I dha një të fshirë të shpejtë me leckë kutisë së llustruar dhe u hodh nga karroca. Pastaj sipërmarrësi mburravec shkoi të kërkonte takëmet e kalit. Xhonathani e ndoqi duke i thënë:
 - Them se ata duhet të jenë të lumtur nëse u rritet rroga dhe u paguhen sigurimet, dhe mirënjohës gjithashtu. Atë dhanë ty ndonjë çmim, apo të shtruan ndonjë banket për ta festuar?
 - Asgjë të këtij lloji, - tha burri prerë. – U bëra i zi katran. Gati ma shkatërruan makinën e ëndrrave, mbrëmë, duke më hedhur gurë, tulla e çfarë t’u zinte dora. Siç e shikon, fabrika e tyre u mbyll dje … dhe ata mendojnë se një pjesë të fajit e ka edhe kjo makinë.
 - Pse u mbyll fabrika?
 - Më duket se ajo nuk nxirrte aq sa të paguante rrogat e shtuara dhe sigurimet e tyre.
 - Pra, kjo do të thotë se nuk u realizuan. Nëse fabrika është e mbyllur, domethënë se asnjë nuk paguhet, nuk merr sigurime shoqërore, pra nuk fiton asgjë. Pra, ti qënke mashtrues, Zoti Gompers. Ti the se makina e ëndrrave …
 - Mjaft fole, djalosh. Sigurisht që ëndrrat realizohen. Vetëm se ti nuk e dise kujt i realizohet dëshira kur t’i lutesh për diçka. Ndodh që sa herë mbyllet ndonjë fabrikë, këtu në Korrumpo, ëndrra realizohet përtej detit. Hapet një fabrikë e re jashtë, për shembull në ishullin Nie, një ditë lundrimi larg që këtej. Atje ke shumë vende pune të reja dhe siguri më të madhe. Ndërsa unë nuk e vras mendjen se çfarë ndodh, mjafton të marrë paratë nga makina ime.
 Xhonathani e vrau mendjen gjatë rreth asaj që dëgjoi, duke menduar se mund të shkonte në ndonjë ishull tjetër, më të zhvilluar se ky.
 - Ku është ishulli Nie? – pyeti.
 - Në lindje, drejt horizontit. Njerëzit atje kanë një fabrikë si kjo këtu, fabrikë veshjesh. Kur rritet kostoja e fabrikës këtu tek ne, fabrikat e tyre marrin më shumë porosi. Ata e kanë kuptuar se biznesi më i madh është rruga më e mirë për të fituar më shumë para e siguri.
 Gompesi e lidhi makinën me rrip dhe nënqeshi.
 - Endërrimtarët këtu duan vetëm të marrin dhe përfundojnë në rrugë. Njerëzit jashtë marrin atë që kanë dëshiruar ata.
 E pagoi Xhonathanin për ndihmën që i dha dhe u ngjit në vendin e karrocierit, duke mbajtur frerët. Xhonathani vështroi paratë dhe papritur u dëshpërua sepse iu dukën pa vlerë. Ishte e njëjta para që i kishte treguar çifti përballë ndërtesës zyrtare të byrosë ku bëheshin paratë.
 - Zoti Gompers, hej, Zoti Gompers …
 - Po?
 - Po deshët, më jepni ndonjë lloj tjetër paraje. Dua të them që nuk e ka humbur vlerën.
 - Kjo është paraja legale, bir. Duhet ta marrësh. Si mendon ti, nëse do të kishte të tjera, unë do të përdorja vetëm këto?! Shko harxhoje menjëherë.
 Burri i bërtiti kalit dhe u nis. Xhonathani i thirri nga prapa:
 - Ku po shkoni?
 - Atje ku mund të nxjerr ndonjë gjë.
 

KAPITULLI 10
     ____________________

Shitja e pushtetit

Një grua e kolme dhe gazmore i doli përpara Xhonathanit, ndërsa ai po vriste mendjen se nga të shkonte. Pa hezituar, i kapi dorën e djathtë dhe nisi t’ia shkundte me forcë.
 - Ç’ kemi? Ditë e bukur, ë? – i tha në një mënyrë të menjëhershme, duke vazhduar t’ia shtrëngonte dorën me krahun e saj të majmur.
 - Unë quhem Bes Tuid, përfaqësuese e lagjes në Këshillin e Lordëve dhe do të të jem mirënjohëse nëse ti kontribuon duke votuar për të më rizgjedhur mua dhe është tamam momenti i duhur për ta bërë këtë në emër të këtij komuniteti kaq të mirë.
 - Me të vërtetë? – ia ktheu Xhonathani, duke mos ditur çfarë të thoshte. Shpejtësia me të cilën ajo hyri në bisedë dhe forca e zërit të saj e bënë të shtyhej një hap prapa.
 Nuk kishte takuar kurrë një person të tillë, që thoshte kaq shumë fjalë pa marrë akoma frymë.
 Po, - vazhdoi zonja Tuid, pa ia vënë veshin atij, - dhe unë do të të paguaj mirë, nuk do të gjesh rast më të mirë se ky.
 - Do të më paguash mua për kontributin tim duke votuar? – pyeti Xhonathani i turbulluar.
 - Natyrisht që s’mund të ta paguaj cash. Atëherë do të ishte ilegale, do të quhej rryshfet, - tha zonja Tuid, duke shkelur syrin me dinakëri dhe duke e prekur me brryl në brinjë. Pastaj vazhdoi: - Por mund të të jap diçka po aq të mirë sa paratë cash dhe shumë më tepër se kontributi yt për mua. Si të duket?
 - Mirë the, - tha Xhonathani, duke e parë se gruaja as që e kishte mendjen tek ai.
 - Çfarë profesioni ke, sepse po të duash, unë mund të të rregulloj që të ndihmohesh nga qeveria nëse do hua apo liçencë, subvencione, apo ndërprerje taksash. Nëse dëshiron, unë i shkatërroj konkurruesit e tu nëpërmjet ligjeve dhe rregulloreve, inspektimeve apo gjobave, pra, siç e shikon, nuk ka investim më të mirë në botë se një politikan me këmbë në tokë. Ndoshta do një rrugë të re, ose një park për lagjen tënde, ose ndonjë ndërtesë të madhe, ose …
 - Prit! – thirri Xhonathani, duke u përpjekur t’ia ndalte lumin e fjalëve. – Si mund të më japësh më shumë seç të jap unë? Kaq e pasur e zemërgjerë qenke?
 - Unë e pasur? Jo, për Zotin! – ia ktheu Zonja Tuid. – Ende nuk jam e pasur. Sa për zemërgjerë, mund të thuash, megjithëse unë nuk të paguaj nga xhepi im, sigurisht. Ti e shikon. Unë merrem me paratë e qeverisë, paratë e mbledhura nga taksat. Dhe, të jesh i sigurtë, jam tepër zemërgjerë me këto fonde, por ama për njerëzit e duhur.
 Xhonathani akoma nuk po e kuptonte se çfarë donte të thoshte gruaja.
 - Por, nëse ti e blen votën time, a nuk quhet rryshfet?
 Fytyra e gruas shfaqi një buzëqeshje arrogante.
 - Do të jem e hapur me ty, miku im.
 I vuri dorën në sup dhe e afroi më praën vetes.
 - Eshtë rryshfet, por është legale për politikanin të përdorë paratë e njerëzve të tjerë e jo të vetat. Siç nuk është legale për ty të më paguash para cash për ndere të veçanta politike, në rast se nuk e quan “kontribut fushate”. Vetëm atëherë, është çdo gjë në regull. Por edhe në rast se ti nuk e ndjen, duhet të kontribuosh direkt. Mund t’i thuash një shoku apo të afërmi të japin nga ana jote para në dorë, ose shkëmbim, sipas mundësive, mua apo njerëzve të mi, tani ose më vonë.
 Mori frymë shpejt dhe tha: - Tani e kuptove, besoj.
 Xhonathani tundi kokën:
 - Nuk e shikoj ende dallimin. Më duket sikur marrja e rryshfeteve në formën e votave ose ndereve është njësoj me rryshfetet e tjera, pavarësisht se çfarë janë, ose paraja e kujt është. Emërtimi nuk ndryshon nëse veprimi është i njëjtë.
 Zonja Tuid i buzëqeshi Xhonathanit lehtë dhe nisi t’i bëjë lajka.
 -I dashur mik, duhet të jesh më i lakmueshëm. Emërtimi është e gjitha. Si quhesh? A të ka thënë ndokush se ke profil të bukur? Do të ecje përpara nëse do të përkrahje qeverinë e do të ishe më elastik për çështje të tilla. Jam e sigurtë se unë mund të të gjej një post mjaft të mirë në byronë time pasi të rizgjidhem. Hë, sigurisht që të pëlqen, apo jo?
 Xhonathani mbeti tek dyshimi i tij fillestar dhe vazhdoi të kërkonte shpjegim.
 -Çfarë fitoni duke iu dhënë para taksapaguesve. A mund të mbani paratë që jepen si kontribut?
 - Një pjesë e tyre më nevojiten për shpenzimet e mia dhe unë kam fat në gjëra të tjera të mira që më janë premtuar deri sa të dal në pension, siç është njohja, kredibiliteti, popullariteti, dashuria, admirimi, ose një vend në histori, - pra, të gjitha këto dhe më shumë vota – nënqeshi gruaja. – Votat janë pushtet dhe ajo që më kënaq më tepër është ndikimi mbi jetën, lirinë dhe pronën e çdo personi mbi ishull. A e imagjinon dot se sa njerëz vijnë tek unë, për ndere të vogla dhe të mëdha. Dhe çdo taksë dhe rregullore  është një mundësi për mua të bëj një përjashtim të veçantë. Çdo problem, i vogël a i madh, zgjidhet duke më dhënë më tepër ndikim. Unë mund të jap dreka e udhëtime falas për këdo që të zgjedh. Që kur isha fëmijë, ëndërroja të kisha një rëndësi të tillë. Edhe ti mund t’i kesh të gjitha.
 Xhonathani u drodh nga kapja e saj. U mundua të shkëputej, por Zonja Tuid vazhdonte t’ia shtrëngonte dorën.
 - Sigurisht, - tha Xhonathani, - është një rast i mirë për ty dhe për miqtë e tu, por a nuk shqetësohen të tjerët kur paratë e tyre përdoren për vota, ndere dhe pushtet?
 - Natyrisht! – tha ajo, duke ngritur mjekrën buçko me krenari. – Kështu u bëra drejtuesja e reformës.
 Më se fundi gruaja ia lëshoi dorën dhe drejtoi grushtin e saj tërë bizhu në ajër.
 - Vite të tëra kam propozuar rregulla të reja për të nxjerrë para nga politika. Gjithmonë kam thënë se kriza e sotme është në proporcione të mëdha dhe kam fituar shumë vota me premtime për reforma. – Ajo ndaloi për një cast, duke u zgerdhirë dhe pastaj vazhdoi: - Për fat të mirë, unë di si të veproj me ligjet kur ka ndere me vlerë për t’u shitur.
 Zonja Tuid u përqendrua tek Xhonathani, duke e parë ashtu të rreckosur, me një sy përllogaritës.
 - Asnjë nuk të paguan ty për ndere, se ti nuk ke asnjë nder për të shitur. Çdo gjë është në proporcion të drejtë, a nuk e shikon? Me shikimin tënd prej të pafajshmi dhe mbështetjen time, me rroba të reja e një model modern flokësh, e ke hak të të dyfishoj ndihmën time. Pastaj, pas dhjetë ose njëzet vjetësh drejtimi të kujdesshëm, atëhere nuk do të ketë limit mundësish. Hajde tek unë, në Këshillin e Lordëve dhe unë do të shoh se çfarë mund të bëj për ty.
 Pas kësaj fjalie, zonja Tiud shqoi një grup punëtorësh që shikonin vajtueshëm fabrikën e mbyllur matanë rrugës. Menjëherë ajo e humbi interesin për Xhonathanin dhe u kthye e shkoi në kërkim të një gjahu tjetër të freskët.
 - Krijon shqetësim duke harxhuar paratë e të tjerëve – mërmëriti me vete Xhonathani.
 Megjithëse foli me zë të ulët, zonja Tuid me veshët ngritur arriti t’i kapte fjalët. Ndaloi dhe iu kthye duke nënqeshur:
 - Shqetësim the? Ç’më bëre për të qeshur. Eshtë tamam si t’i marrësh karamelen një fëmije. Atë që njerëzit nuk ma japin për detyrën që unë kryej, ua marr vetë. Siç e shikon, mua do të më kujtojnë për një kohë të gjatë me shumë dëshirë, kur fëmijët e tyre të marrin shpërblimin.
 

KAPITULLI 11
     ___________________

Vdekje berberëve të paligjshëm

Në rrugën tjetër, Xhonathani pa një polic të ulur në një cep, duke lexuar gazetën. Ai ishte më i shkurtër dhe jo më i vjetër në moshë se Xhonathani.
 Xhonathani i mësuar me mënyrën se si t’i respektonte njerëzit e ligjit, mori zemër nga pamja e këtij të riu të veshur me uniformë dhe nga arma që mbante në krah. Ndoshta mund të pyeste oficerin për t’i treguar rrugën për në port. Polici po lexonte me vëmendje gazetën, kështu që Xhonathani i hodhi një vështrim mbi shpatullat e tij dhe lexoi titullin e dukshëm “Lordët aprovojnë dënimin me vdekje për berberët e paligjshëm”.
 - Dënim me vdekje për berberët? – thirri Xhonathani i çuditur.
 Polici ngriti sytë dhe e pa.
 - Më falni, - tha Xhonathani, - nuk desha t’ju shqetësoj, por nuk munda të duroja kur pashë titullin. Eshtë gabim shtypi dënimi i berberëve?
 - Ta shohim. – Burri nisi të lexonte artikullin “Këshilli i Lordëve sapo ka autorizuar dënimin me vdekje për çdo njeri që kapet duke prerë flokët pa liçencë”. Çfarë ka të pazakontë këtu?
 - Pse silleni kaq ashpër për një gjë kaq të vogël? – pyeti Xhonathani me kujdes.
 - Dënimi me vdekje është kërcënimi i fundit që të jepet nga ligji, pavarësisht nga lloji i krimit.
 Xhonathani shqeu sytë.
 - Sigurisht që nuk do ta fusnin në burg dikë që do të priste flokët pa liçencë!
 - Ç’thua?! – tha polici duke fërkuar fort armën.- Do ta bënim, megjithëse rrallë.
 - Pse?
 - Çdo krim konsiderohet nëpërmjet një peshore të shkallëzuar. Kjo do të thotë se dënimet shtohen me shtimin e rezistencës së personit. Kështu p.sh. nëse dikush do të presi flokë pa liçencë, atëherë atij i vihet gjobë. Nëse refuzon të paguajë gjobën dhe vazhdon të prese flokë, atëherë ky berber i paligjshëm do të arrestohet dhe futet në burg. Dhe – vazhdoi burri me zë serioz, - nëse i reziston arrestit, ky kriminel i nënshtrohet dënimeve sipas shkallëzimeve më të ashpra të caktuara. – Fytyra iu errësua, ndërsa ngrysi vetullat. – Mund edhe të pushkatohet. Sa më e madhe rezistenca, aq më e madhe forca që përdoret kundër tij.
 Biseda e zymtë e trishtoi Xhonathanin.
 - Pra kërcënimi i fundit Brenda ligjit është vdekja? – rrezikoi të pyeste Xhonathani, ende me shprese. – Atëherë sigurisht që autoritetet do e rezervojnë dënimin me vdekje vetëm për aktet kriminale më brutale, siç janë vrasja dhe vjedhja.
 - Jo gjithmonë – tha polici. – Ligji vepron mbi gjithë jetën private e tregtare. Qindra esnafë profesionistë mbrojnë anëtarët e tyre me liçenca. Marangozët, mjekët, hidraulikët, llogaritarët, muratorët dhe avokatët, të gjithë i urrejnë trazovaçët.
 - Si i mbron ata liçenca? – pyeti Xhonathani.
 - Numri i liçencave është i kufizuar dhe rituali i anëtarësimit kontrollohet në mënyrë të rreptë. Kjo shmang konkurrimin e pandershëm të personave me ide të vjetëruara, entuziazëm të zellshëm, efiçencë të thyeshme apo çmime mizore. Këta konkurrues të paskrupullt kërcënojnë traditat e profesionistëve tanë më të vlerësuar.
 Xhonathani nuk u dorëzua deri sa të merrte një përgjigje të qartë.
 - A i mbron klientët liçensimi?
 - Po, këtë duan të thonë edhe në artikull – tha polici, duke i hedhur një vështrim tjetër gazetës. – Liçencat u japin monopol esnafëve, që ata të kenë mundësi të mbrojnë klientët nga shumë vendime që mund të marrin e zgjedhje që mund të bëjnë. Këtu thotë se anëtarët e esnafëve sigurohen mirë, pra nuk ke nevojë për zgjedhje. – Duke i rënë gjoksit me krenari, polici shtoi: - Dhe unë imponoj monopolet.
 - A janë të mirë monopolet? – hetoi Xhonathani.
 Polici uli përsëri gazetën.
 - Nuk e di unë këtë punë, unë thjesht zbatoj urdhërat. Ndonjëherë imponoj krijimin e monopoleve e ndonjëherë më thonë t’i prish ato.
 Polici ngriti supet.
 Nuk më takon mua të jap vlerësimin. Këshilli i Lordëve e di kush është më kooperues e kush jo. Këshilli më thotë vetëm se ku ta drejtoj armën.
 Duke e parë se Xhonathani dukej shumë i topitur, polici u përpoq ta bindte atë.
 - Mos u alarmo, or mik. Ne rrallë japim dënim me vdekje. Asnjë nuk do të flaës për të. Dhe shumë pak guxojnë të rezistojnë, sepse ne jemi shumë të zellshëm ndaj të qënit të bindur përpara Këshillit.
 - A e ke përdorur ndonjëherë armën? – pyeti Xhonathani, duke vështruar nervoz pistoletën.
 - Kundër një të paligjshmi? – tha polici. Me hnjë lëvizje praktike, nxorri lehtë revolverin nga këllëfi i lëkurtë dhe preku metalin e ftohtë të tytës. – Vetëm një herë.
 Hapi, pa tytën dhe e mbylli duke e admiruar.
 - Teknologjia më e mirë e ishullit. Këshilli nuk kursen në drejtim të misionit tonë fisnik. Unë dhe arma ime jemi betuar të mbrojmë jetën, lirinë dhe pronën e çdo njeriu në ishull. Pra siç e shikon ne kujdesemi për njëri-tjetrin.
 - Kur e ke përdorur armën? – pyeti Xhonathani.
 - Ç’pyetje qesharake, - tha ai duke u vrenjtur. Një vit të tërë në shërbim dhe kurrë nuk pata shans ta përdor deri sot në mëngjes. Një grua u çmend dhe filloi të kërcënonte ekipin e shkatërrimeve. Thoshte se do ta merrte prapë shtëpinë e saj. Ha, ha. Sa nocion egoist!
 Zemra e Xhonathanit rrahu fort. A mos vallë ishte ajo gruaja që takoi në mëngjes?
 - Polici vuri re vështrimin e shqetësuar të Xhonathanit dhe vazhdoi:
 - Më thirrën që të bisedoja me gruan që të dorëzohej. Urdhëresa ishte në rregull. Shtëpia duhej të prishej, sepse aty do të ndërtohej parku për popullin nga zonja Tuid.
 Xhonathani pyeti me mundim:
 - Çfarë ndodhi?
 - U përpoqa të arsyetoja. I thashë se mund të dënohej lehtë po të vinte me mua pa rezistencë. Por kur më kërcënoi dhe më tha se do të shpëtonte pronën e saj, u bë e qartë se ajo po i rezistonte arestit. Imagjino nervat e asaj gruaje.
 - Po, - psherëtiu Xhonathani. – Ç’nerva.
 Një moment secili heshti. Polici lexonte qetë, ndërsa Xhonathani qëndronte i menduar, duke shtyrë lehtë me këmbë një gur. Pastaj pyeti:
 - A mund të blesh armë si kjo e jotja këtu?
 Duke kthyer faqen e gazetës, polici u përgjigj:
 - Kurrë në jetën tënde. Dikush mund të vritet pastaj.
 

KAPITULLI 12
     ___________________

Betejat në bibliotekë

 Aktiviteti rrugëve sa vinte e shtohej, ndërsa Xhonathani vazhdonte të ecte drejt qendrës së qytetit. Njerëz të veshur mirë, me pamje të shqetësuar, lëviznin nëpër trotuare. Duke nxituar të kalonte një shesh të madh, Xhonathani takoi një burrë të vjetër dhe një grua të re që ziheshin me fjalë. Ata vazhdonin me kokëfortësi të tundnin krahët në ajër dhe të hidheshin përpjetë me furi. Ai u bashkua me grupin e vogël të spektatorëve të shikonte se çfarë po ndodhte. Sapo erdhi policia që t’i ndante, Xhonathani iu kthye një gruaje të dobët e trupvogël, ngjitur me të dhe i tha:
 - Pse janë kaq të inatosur me njëri-tjetrin?
 Gruaja iu përgjigj:
 - Këta dy poterexhinj kanë vite që zihen të dy për librat e bibliotekës së Këshillit. Burri gjithmonë ankohet se shumica e librave janë mbushur me gjepura mbi seksin dhe imoralitetin. Ai kërkon që ato libra të hiqen që andej e të digjen. Ndërsa ajo e kundërshton, duke e quajtur “puritan pompoz”.
 - Pse, ajo do t’i lexojë ato libra? – thirri Xhonathani.
 - Jo tamam, - u hodh një tjetër spectator i grindjes, një burrë i gjatë, që mbante një vajzë të vogël për dore. – Ankesa e saj është e ngjashme me atë të tij, ndonëse e drejtuar në libra të ndryshëm. Ajo pretendon se shumica e librave të bibliotekës kanë prirje seksi dhe racizmi.
 - Babi, çfarë do të thotë prirje? – iu lut vajza e vogël, duke e tërhequr nga pantalloni.
 - Një minutë shpirt. Siç po thoja, - vazhdoi burri, - gruaja kërkon që këto libra të flaken dhe që biblioteka të blejë librat që ajo ka në listë.
 Ndërkohë policia i kishte lidhur të dy grindavecët dhe po i tërhiqte zvarrë nëpër rrugë. Xhonathani tundi kokën dhe psherëtiu.
 - Mendoj që policia i arrestoi sepse po bënin shamatë.
 - Jo vetëm kjo, - qeshi gruaja, - ata u arrestuan se kanë refuzuar të paguajnë taksën e bibliotekës. Sipas ligjit, çdo njeri duhet të paguajë për të gjithë librat, edhe nëse nuk i pëlqen ata.
 - Me të vërtetë? – tha Xhonathani. – Pse nuk ua lë policia paratë që ta ndihmojnë bibliotekën me librat që duan? Kështu ata do të paguajnë vetëm për ato libra që pëlqejnë.
 Por atëherë vajza ime nuk ka mundësi ta paguajë bibliotekën, - the burri, ndërsa mbante për dore vajzën e tij të vogël që hante një karamele të kuqe e të bardhë.
 - Prit pak, zotëri – tha gruaja e vjetër duke mos e aprovuar. – A nuk të duket se ushqimi i trurit është po aq i rëndësishëm sa dhe ushqimi i stomakut?
 - Ç’do të thuash me këtë? – u përgjigj burri, duke u ndjerë i pambrojtur. Vajza, ndërkohë, kishte njollosur fustanin me karamele.
 Gruaja bëri një pauzë, duke marrë një pamje të menduar.
 - Kohë më parë ne kishim shumë biblioteka ku mund të rregjistrohej çdo njeri. Njerëzit shkonin atje ku u pëlqente dhe paguanin vetëm për atë bibliotekë që u pëlqente. U kushtonte vetëm një kuotë vjetore tepër e vogël, që nuk i prishte punë njeriu. Bibliotekat konkurronin me njëra-tjetrën për anëtarë, duke u përpjekur të kishin librat më të mirë, punonjësit më të rregullt, oraret dhe vendndodhjen më të përshtatshme. Disa, furnizimet e shpërndarjen e tyre e kishin tek dera. Kur njerëzit paguanin për zgjedhjen e tyre, antarësimi në bibliotekë ishte prioritet me vlerë, shumë më tepër se një karamele – shtoi ajo në mënyrë qortuese. – Pastaj Këshilli i Lordëve tha se biblioteka ishte tepër e rëndësishme për shoqërinë dhe njerëzit nuk duhet të detyroheshin për ta frekuentuar atë. Kështu, Këshilli krijoi një bibliotekë të madhe falas. Tre bibliotekarë u punësuan me parapagesë, që të bënin punën e një njeriu të vetëm. U ngushtuan oraret e qëndrimit hapur, por biblioteka e Këshillit u bë shumë e njohur sepse ishte falas. Shumë shpejt pas kësaj, bibliotekat e tjera i humbën lexuesit dhe falimentuan.
 - Lordët hapën një bibliotekë falas?! – përsëriti Xhonathani. – Po ju sikur thatë se njerëzit duhet të paguajnë taksa biblioteke?
 - Kjo është e vërtetë, por zakoni është t’i quash detyrimet e vogla të këshillit “falas”, pavarësisht se njerëzit detyrohen të paguajnë. Eshtë diçka më e civilizuar – tha ajo me ironi.
 Burri i gjatë  e kundërshtoi me zell.
 - Bibliotekat e tjera? Nuk i kam dëgjuar kurrë.
 - Sigurisht që nuk i ke dëgjuar, - ia ktheu gruaja e vjetër. – Biblioteka e Këshillit ka shumë kohë që ekziston e vetme, prandaj nuk i imagjinon dot.
 - Tani prit pak, - thirri burri, - mos po kritikon taksën e bibliotekës. Nëse Lordët sigurojnë një shërbim me vlerë, atëherë njerëzit janë të detyruar të paguajnë.
 - Nuk ka dhe aq vlerë kur përdoret forca, - tha gruaja.
 - Jo çdo njeri e di se çfarë është e mirë për ta dhe që të tjerët nuk e përballojnë dot – deklaroi burri. – Njerëzit inteligjentë e dinë se librat e lirë ndërtojnë një shoqëri të lirë. Taksat shpërndajnë peshën, me qëllim që çdo njeri të paguajë pjesën që i takon. Përndryshe përfituesit do të rronin në kurriz të të tjerëve.
 - Ka shumë përfitues nga taksat e bibliotekës – ia ktheu gruaja e vjetër. – Ata që përdorin bibliotekën dhe ata që përjashtohen nga taksat, rrojnë në kurriz të të tjerëve. Eshtë e ndershme kjo? Kush mendoni ju se ndikon më tepër mbi Këshillin e Lordëve? Një mik i pasur i Këshillit apo një njeri i varfër, i cili nuk arrin të marrë një libër me qera?
 Duke e shtyrë vajzën e vogël prapa tij, burri ia ktheu me inat:
 - Ç’lloj biblioteke do ti? Do një bibliotekë ku të regjistrohesh, e cila mund të ketë prirje kundër ndonjë grupi të shoqërisë?
 - Nuk mund t’i shmangesh prirjeve – ngriti zërin gruaja, duke iu afruar në fytyrë. – Pse mendon ti se po ziheshin ata të dy pak më parë? Apo do bufonë në Këshill që të zgjedhin prirjet për ty?
 - Kush është bufoni? – kërkoi llogari burri, duke e shtyrë lehtë gruan. – Kur nuk të pëlqen asgjë, pse nuk largohesh nga ishulli?
 - Maskara i pafytyrë, - ia ktheu gruaja. Ndërkohë që ata të dy po i ulërinin njëri-tjetrit, vajza ia krisi të qarit dhe dikush u turr të thërriste policinë.
 Xhonathani i anashkaloi dhe vendosi të gjente strehë i qetë e në paqe në bibliotekën aty afër.
 

KAPITULLI 13
     ____________________

Asgjëja

 Ndërtesat që rrethonin bibliotekën ishin të gjitha me dy kate më lart, me fasad të gurta mbresëlënëse.
 Një turmë njerëzish elegantë ishin mbledhur tek hyrja, duke pritur me durim dhe duke u përpjekur të mos e vinin re grindjen e njerëzve në rrugë, prapa shpinës së tyre.
 Xhonathani u bashkua me grupin dhe lexoi me interes gërmat e mëdha të bronzta mbi derën kryesore “Biblioteka popullore e zonjës Bes Tuid”.
 Vizitorët në fund të turmës zgjateshin për të parë mbi kokat e atyre që rrinin në krye. Ata ngrinin zërin, duke përshkruar çfarë po shikonin.
 - E mrekullueshme! – pëshpëriti njëri.
 - E mahnitshme! – thoshin të tjerët.
 Xhonathani, i hollë e i shkathët siç ishte, i shtyu njerëzit dhe arriti të dilte në krye, duke iu afruar njërës prej tavolinave të bibliotekave brenda.
 - Çfarë është kaq e mrekullueshme dhe e mahnitshme? – pyeti ai burrin që qëndronte pas tavolinës.
 - Shët! – e qortoi rreptë bibliotekari. – Të lutem, ule zërin.
 Burri mori një pirg me kartela dhe e vështroi Xhonathanin, duke ulur syzet e tij.
 - Këta janë zyrtarët e Komisionit të Anëtarëve të Këshillit. Sapo kanë hapur një ekspozitë publike të arritjeve të fundit të koleksionit tonë të arteve të bukura.
 - Sa interesant, - tha Xhonathani me zë të ulët.
 Duke zgjatur qafën për të parë më mirë, ai vazhdoi: - Mua më pëlqen arti, por këtu nuk po shoh gjë. Duhet të jetë i përmasave shumë të vogla.
 - Varet, - thithi hundët bibliotekari – dikush thotë se është mjaft i gjerë. Kjo është bukuria e koleksionit. Titullohet “Zbrazëtirë në fluturim”.
 - Po unë nuk shikoj gjë, - tha Xhonathani duke u vrenjtur, ndërsa i hodhi një vështrim murit të bardhë mbi hyrjen kryesore.
 - Po kjo është e veçanta. Impresionuese, apo jo? – bibliotekari e pa vendin bosh me një shikim ëndërrimtar të zbrazët. – Asgjëja kap esencën e plotë të shpirtit të përpjekjeve njerëzore për sensin fizik të vetëdijes, të cilin dikush e ndjen vetëm kur krahason ngrohtësinë e plotë të nuancave të shkëlqyera, me vetëdijen taktiketë natyrës tonë të brendshme. Asgjëja e lejon njeriun të provojë plotësisht imagjinatën e vet më të arrirë.
 Xhonathani tundi kokën i trullosur dhe pyeti me ton irritues: - Pra qenka një asgjë? Si mund të jetë “asgjëja” art?
 - Pikërisht kjo gjë e bën atë shprehjen më popullore të artit. Komisioni i Këshillit për artet organizon llotari për zgjedhjen e shijeve të publikut – tha bibliotekari.
 - Llotari për të zgjedhur artin? – pyeti i çuditur Xhonathani. Po përse llotari?
 - Kohë më parë Bordi i caktuar i arteve të bukura bëri një seleksionim – u përgjigj burri. Në fillim bordi u kritikua se favorizonte vetëm shijet e veta ose të miqve të vet. Pastaj u akuzua se censuronte artin të cilin nuk e pëlqente. Nëse qytetari i thjeshtë paguante taksa për parapëlqimet e bordit, njerëzit e akuzuan për bërje favoresh.
 - Pse nuk zgjodhët një bord tjetër? – sugjeroi Xhonathani.
 - Provuam shumë borde, por ata që nuk bënin pjesë në bord, asnjëherë nuk ranë dakord me të. Kështu që përfundimisht u hodh tutje ideja e krijimit të bordit. Të gjithë ranë dakord se llotaria ishte e vetmja metodë objektivisht subjective. Çdo njeri mund të futej në konkurrim dhe të gjithë e provuam. Këshilli i Lordëve vuri një çmim mjaft të arsyeshëm dhe pranoi çdo punim. “Zbrazëtirë në fluturim” fitoi këtë mëngjes.
 Xhonathani ndërhyri:
 - Po pse nuk i lejoni njerëzit të blejnë pikturat që duan në vend që t’i taksoni ata për llotarinë në zgjedhje? Atëherë çdo njeri do të merrte atë që donte.
 -Çfarë the? – ngriti zërin bibliotekari. – Ndonjë individ egoist mund të mos blejë gjë dhe të tjerët mund të kenë shije jo të mirë. Në të vërtetë, lordët duhet të tregojnë se e mbështesin artin.
 Duke iu kthyer pikturës “Zbrazëti në fluturim”, bibliotekari kryqëzoi duart dhe një shprehje e turbullt i mbuloi fytyrën.
 - Tamam zgjedhje, apo jo? Boshësia ka avantazhin se e mban hyrjen e bibliotekës të pastër dhe në të njëjtën kohë ruan ambjentin. Për më tepër, – vazhdoi ai i lumtur – asnjë nuk i kundërshton vlerat artistike ose stilin estetik të kësaj kryevepre. Ajo nuk fyen asnjë njeri, apo jo?
 
 
 

KAPITULLI 14
     ___________________

Pavioni me interes të veçantë

 Po errej, ndërkohë që Xhonathani qëndronte në shkallët e bibliotekës, me shikimin nga turma në qendër të qytetit. Për çudinë e tij, sheshi u gjallërua, ndërsa dielli po perëndonte. Turma njerëzish lëviznin drejt fundit të sheshit, ku ishte vendosur një çadër e madhe karnavalesh, pikërisht prapa bibliotekës. Për një cast, Xhonathani e harroi mallin për shtëpinë.
 Duke vështruar i trullosur dritat, pamjet dhe tingujt, Xhonathani i erdhi rrotull çadrës spektakolare. Një reklamë me ngjyra, e vendosur sipër, lexonte “Karnavalet Kapitol – pavion me interes të veçantë”. Një grua e veshur me streçe me vija të kuqe e të zeza doli nga turma dhe thirri:
 - Më dëgjoni! Nëse dëshironi të provoni drithërimën e jetës, kaloni djathtas tek pavioni me interes të veçantë.
 Ajo vuri re Xhonathanin, i cili kishte hapur sytë nga habia dhe e kapi fort për krahu.
 - Çdo njeri mund të jetë fitues, djalosh.
 - Sa kushton?
 - Vetëm 10 kayn dhe largohesh me një çmim të shkëlqyer – u përgjigj ajo.
 Gruaja u vërtit mbi një rrotë dhe i bëri një shenjë turmës.
 - Më dëgjoni! Pavioni me interes të veçantë do t’ju bëjë të pasur.
 Duke mos patur para të mjaftueshme me vete, Xhonathani priti derisa gruaja të merrej me të tjerët, pastaj u zvarrit nga prapa tendës dhe ngriti pak perden të shikonte se çfarë kishte brenda.
 Ai vuri re portierët që drejtonin pjesëmarrësit nga karriket e vëna rreth çadrës. Dhjetë pjesëmarrës qëndronin prapa karrikeve të tyre duke pritur. Dritat nisën të zbeheshin. U dëgjuan daullet, ndërsa trumpetat nisën t’i binin një fanfare. Një dritë e fuqishme zbuloi një burrë simpatik, të veshur me një kostum të zi, të shndritshëm dhe me kapele mëndafshi në kokë. Ai u përkul përpara dhjetë personave të vendosur në formë rrethi.
 - Mirëmbrëma, - tha burri, - unë jam zotëria Politikan. Sonte, ju, dhjetë personat, mund të jeni fitues fatlum në lojën time te çuditshme. Të gjithë do të fitoni. Të gjithë do të largoheni më të lumtur nga ç’hytë. Ju lutem, uluni.
 Me këto fjali dhe një lëvizje të shpejtë të dorës, zotëria Politikan shkoi tek secili person i vendosur në rreth dhe iu mori nga një kayn secilit. Asnjë nuk hezitoi t’ia jepte.
 Pastaj burri simpatik buzëqeshi dhe deklaroi: - Tani do të shikoni se si do të shpërbleheni. Papritur hodhi në prehërin e njërit prej pjesëmarrësve, i cili përgjigjej me gëzim. Kur mbaruan të thirrurat dhe pjesëmarrësit nisën të skualifikoheshin, Xhonathani shkoi me vrap në fillim të tendës të shikonte nëse kishte mbetur ndonjë njeri me të vërtetë i kënaqur. Gruaja me streçe me vija mbante hapur portën e daljes. Ajo e ndali njërin nga pjesëmarrësit dhe e pyeti: - A u kënaqe?
 - Sigurisht! – tha burri, duke u ngërdheshur. – Ishte një mrekulli!
 - Nuk po më pritet sa t’ua tregoj shokëve, - tha tjetri – mund të vij prapë herën tjetër.
 Pastaj, një pjesëmarrës tjetër, i eksituar, shtoi: - Po, po, çdo njëri nga ne fitoi 5 kayn.
 Xhonathani e ndoqi me vëmendje grupin ndërsa po largohej. Gruaja me streçe iu kthye zotërisë Politikan, i cili po u thoshte “mirupafshim” me dorë dhe komentoi qetë:
 - Edhe ne jemi veçanërisht të lumtur. Ne fituam 50 kayn dhe këta thithës u lumturuan për ne. Mendoj se vitin tjetër duhet t’i kërkojmë Këshillit të Lordëve të nxjerrë një ligj ku t’i lejohet çdo njeriu të marrë pjesë në lojë. Papritur, një portier thatanik iu afrua dhe e kapi Xhonathanin nga jaka.
 - Të kapa, more kopuk. Të pashë që po shikoje vjedhurazi aty prapa. Mendove se mund ta shohësh shfaqjen falas, hë?
 - Më falni, - tha Xhonathani, duke u përpjekur t’i shpëtonte shtrëngimit të burrit. – Nuk e dija se duhej të paguaje pa të shikoje.. Ajo zonja e bukur po e bënte kaq interesante lojën … dhe unë nuk kisha para të paguaja, kështu që …
 Duke u kthyer nga Xhonathani dhe portieri, gruaja rrudhi vetullat: - Nuk ke para?
 Papritur fytyra i buzëqeshi: - Liroje të ziun! – tha ajo. – Qenka djalë i mirë. Pra të paska pëlqyer shfaqja, hë?
 - Po, po, zonjë – tha Xhonathani, duke tundur fort kokën.
 - Epo mirë, do të të pëlqente të fitoje ca para kollaj? Ose zgjidh këtë, - zëri i saj u bë më kërcënues – ose do të të kthej prapë tek roja.
 - Shkëlqyeshëm! – tha Xhonathani i pasigurtë. – Çfarë duhet të bëj?
 - Tepër e thjeshtë, - foli ajo gjithë ëmbëlsi. – Bjeri përreth tëndes këtë mbrëmje dhe shpërndaji këto afishe. Thuaju të gjithëve se sa qejf bëhet këtu. Ja tek e ke një kayn dhe do të fitosh edhe një tjetër për secilin nga pjesëmarrësit që do të vijnë duke mbajtur në dorë afishen. Tani nisu dhe mos më zhgënje.
 Ndërsa Xhonathani hodhi në sup çantën me afishe, ajo tha: - Edhe një gjë tjetër. Kur të mbarojë shfaqja sonte, do të të jap llogarinë e parave që ke fituar. Nesër, që në mëngjes, duhet të shpiesh gjysmën e parave në pallat për të paguar taksën.
 - Taksën? – përsëriti Xhonathani. – Për çfarë?
 - Lordët kërkojnë një pjesë të pagës tënde.
 Xhonathani shtoi duke shpresuar: - Mendoj se do të punoja më tepër, po ta dija se ti nuk do ta raportoje fitimin tim. Ndoshta dyfish më tepër.
 - Lordët e dinë mjaft mirë se njerëzit përpiqen t’i fshehin fitimet e tyre, kështu që kanë spiunë gjithandej, që na vigjilojnë. Do të ishte bela e madhe për ne dhe mund të na e mbyllnin pavionin – tha gruaja. – Por mos u anko. Të gjithë duhet të paguajnë për mëkatet tona.
 - Mëkatet? – përsëriti Xhonathani.
 - Po, mëkatet. Taksat dënojnë mëkatarin. Taksa e duhanit dënon duhanxhinjtë, ajo e pijeve alkooloike dënon alkolistët, ndërsa taksa mbi të ardhurat dënon ata që punojnë. Ideali i tyre, - nënqeshi gruaja, ndërsa goditi me bërryl biletashitësin, - është të jesh i shëndetshëm e përtac. Tani tundu, djalosh.
 
 
 
 
 

KAPITULLI 15
     ____________________

Xhaxha Samta

 Qyteti u bë gradualisht më i qetë. Gruaja me streçe i dha Xhonathanit më shumë se 50 kayn për shpërndarjen e afisheve. Ajo u kënaq kaq shumë që gjeti dikë që të punonte seriozisht, saqë i tha të shkonte përsëri të nesërmen për të punuar. Xhonathani i tha se mund të kthehej po të kishte mundësi dhe u largua nga tenda e karnavaleve për të gjetur një strehë për të kaluar natën. Nuk kishte as më të voglën ide se çfarë mund të bënte, ndaj nisi të endej nëpër qytet. Ndërsa po rrinte nën dritën e zbehtë të një llampe rruge, një burrë i vjetër, i veshur me këmishë nate doli nga dera e pasme e një makine. Burri pa vjedhurazi çatitë e shtëpive të ulta, që ishin në anë të rrugës.
 Kurioz, Xhonathani iu afrua dhe e pyeti: - Çfarë po shikon?
 - Çatinë e asaj shtëpie, - pëshpëriti burri, duke treguar me gisht në errësirë. – A e shikon atë burrin e shëndoshë të veshur me rroba të kuqe, të bardha e blu? Çanta eti bëhet më e madhe në çdo shtëpi që viziton.
 Xhonathani pa në drejtimin nga tregoi burri. Një hije në formë njeriu po kacavirrej mbi tjegullat e një shtëpie.
 - Ah, po, tani e shoh, - thirri ai. – Pse nuk i bie ziles të lajmërohen njerëzit që banojnë aty?
 - Nuk do ta bëja kurrë një gjë të tillë – u rrënqeth burri plak. – Xhaxha Samta ka temperament të mbrapshtë dhe i tregon vendin kujtdo që i del përpara.
 - Ti e njihke atë, - protestoi Xhonathani, - por …
 - Shët, mos bërtit, - i tha burri, duke vënë gishtin mbi buzë. – Xhaxha Samta iu bën vizita shtesë atyre që bëjnë më shumë zhurmë. Shumica e njerëzve bëjnë sikur flenë në këtë natë të tmerrshme, megjithëse është e pamundur të injorosh pushtimin e pronës tënde.
 Duke u munduar të ulte zërin, Xhonathani u afrua tek veshi i plakut.
 - Nuk e kuptoj. Pse njerëzit mbyllin sytë kur e dinë se po vidhen?
 - Njerëzit heshtin në këtë natë të veçantë prilli – shpjegoi burri plak. Përndryshe do të prishin qejfin që bëjnë për Krishtlindje , kur xhaxha Samta kthehet me dhurata për çdo shtëpi.
 - Ah, - tha Xhonathani i lehtësuar – pra xhaxha Samta ua kthen prapë gjërat e marra?
 - Zor se ua kthen. Por njerëzit duan të besojnë se ai e bën këtë. Unë përpiqem të rri zgjuar me qëllim që të shoh se çfarë merr dhe çfarë kthen. E kam si zakon. Me llogaritë që kam bërë unë, xhaxha Samta tregon kujdes që t’i japë secilit diçka për ta bërë të lumtur. Mban më shumë për vete e për njerëzit e tij ose për shtëpitë e preferuara të qytetit. Por, - tha burri i vjetër, duke shtrënguar gishtat me inat, - kjo bën që çdo njeri të flejë prillin tjetër, kur ai kthehet përsëri dhe merr çfarë të dojë.
 - Nuk e kuptoj, - tha Xhonathani – pse njerëzit nuk rrinë zgjuar, denoncojnë hajdutin dhe ruajnë pronat e tyre? Atëherë ata mund të blejnë çfarë dhuratash të duan dhe t’jua japin kujt të kenë qejf. Burri i vjetër nënqeshi dhe tundi kokën nga naiviteti i Xhonathanit.
 - Xhaxha Samta është në fantazinë e gjithë fëmijëve. Në të vërtetë, prindërit u kanë thënë fëmijëve të tyre se lodrat u vijnë në mënyrë magjike dhe jo nga xhepi i dikujt tjetër.
  Duke parë pamjen e dërrmuar të Xhonathanit, burri plak tha:
 - Dukesh sikur ke kaluar një ditë të keqe. Futu Brenda dhe ngrohu pak djalosh. Do një vend ku të kaosh natën?
 Xhonathani e mirëpriti ofertën e plakut. Ai e prezantoi Xhonathanin me gruan dhe ajo nxitoi t’i sillte një filxhan me çokollatë të shkrirë dhe nja pjatë me biskota të ngrohta. Pasi e fshiu komplet pjatën, Xhonathani u shtri në divanin që ia kishte bërë gati çifti me batanije e jastëk. Burri vuri në gojë llullën dhe u mbështet mbi jastëkët e karrikes lëvizëse.
 Pasi u rehatua, Xhonathani pyeti: - Si nisi ky zakon?
 - Ne më parë kishim një ditë feste, që quhej Krishtlindje, momenti më i bukur i vitit. Ishte festë fetare, që shoqërohej me dhënie dhuratash dhe hare. Çdo njeri gëzohej kaq shumë, saqë Këshilli i Lordëve vendosi që ajo ishte tepër e rëndësishme për t’ia lënë spontanitetit të pafre dhe festimit kaotik. E morën ata përsipër që ajo të festohej siç duhej.
 Toni i zërit tregonte një mosaprovim të fshehur.
 - Së pari, hoqën simbolin fetar të papërshtatshëm. Lordët e shndërruan zyrtarisht në festën e X-mas dhe zakoni tepër popullor i dhënies së dhuratave u riemërtua Xhaxha Samta, i veshur me kostumin e taksambledhësit.
 Plaku heshti për pak, duke thithur fort llullën dhe pastaj vazhdoi: - Tani duhet të paguajmë edhe taksën e X- mas, trefish tek Byroja e Dëshirës së Mirë. Kjo Byro vendos se sa duhet të paguajnë njerëzit, bazuar në një formulë të përcaktuar nga Lordët. Ti sapo pe mbledhjen vjetore të Prillit. Pastaj vjen Byroja e “Të prapëve e të mbarëve”. Me ndihmën e një llogaritari duhet të plotësohen formularë për të shpjeguar me detaje sjelljen e mirë e jo të mirë të secilit gjatë vitit. Kjo byro ka punësuar një ushtri nëpunësish e hetuesish për të shqyrtuar se kush meriton të marrë dhurata në dhjetor. Së fundi, Komisioni i “Shijes korrekte” standartizon madhësitë, ngjyrat dhe stilet e dhuratave të pranuara të zgjedhura, duke iu nxjerrë kontratat jashtë ofertave prodhuesve të parazgjedhur me qëndrimin e duhur politik. Çdo njeri, pa diskriminim, merr saktësisht të njëjtat ornomente të aprovuara nga qeveria për t’i përdorur si dekor nëpër shtëpitë e tyre. Në prag të festës së X-mas, forca ushtarake rezerviste thirren që të këndojnë këngët festive më të përshtatshme.
 Ndërkohë, “aventurierin” e ri, të lodhur, e kishte zënë gjumi. Burri i hodhi batanijen mbi shpatulla. Ai dhe gruaja i pëshpëritën lehtë rrëzë veshit Xhonathanit “Gëzuar festën e X-mas”.
 

KAPITULLI 16
     ____________________

Përralla e ritreguar e Breshkës dhe Lepurit

 Xhonathani pa në ëndërr gruan e pavionit me interes të veçantë. Ajo vazhdonte t’i jepte para dhe pastaj ia merrte prapë. Papritur Xhonathani u zgjua i tronditur, duke u kujtuar se duhet të raportonte ato çka kishte fituar në Zyrën e Taksave.
 Burri po përgatiste për mëngjes copa të trasha buke të thekur me reçel, kur një vajzë e vogël hyri tërë gëzim në dhomë. Burri plak e prezantoi vajzën si mbesën e tij, Luizë, e cila kishte ardhur të rrinte me ta për disa ditë. Ndërsa Xhonathani hante mëngjesin, vajza kërcente gjithandej, duke u përpjekur të ngrinte çorapet e veshura keq.
 - Gjyshe, të lutem, ma lexo prapë përrallën, - iu lut ajo.
 - Cilën përrallë, shpirt?
 - Atë që më pëlqen mua, me breshkën dhe lepurin. Atë që ka figura të bukura – rrëzëlleu Luiza.
 - Shumë mirë – i tha e gjyshja, duke marrë një libër nga dollapi i kuzhinës.
 U ul pranë Luizës së vogël dhe filloi të lexonte. – Na ishte njëherë …
 - Jo, jo, gjyshe – e ndërpreu vajza.- Shumë kohë më parë.
 Gjyshja qeshi dhe vazhdoi:
 - Shumë kohë më parë na ishte një breshkë që quhej Frenki dhe një lepur që quhej Lizandër. Ata që të dy ishin postierë dhe shpërndanin letra nëpër shtëpitë e kafshëve të pyllit. Një ditë Frenki, që veshët e mprehtë i kishte më të dobishëm se këmbët e ngathëta, dëgjoi disa nga komshinjtë që mburrnin lepurin Lizander, duke thënë se ishte tepër i shpejtë në shpërndarjen e letrave. Ai shpërndante në pak orë aq sa të tjerëve u duheshin ditë për t’i shpërndarë. E tërbuar nga kjo mospërfillje, Frenki iu afrua dhe hyri në bisedë.
 - Lepurush, - i tha Frenki po aq ngadalë sa dhe ecte – në një javë vë bast se unë mund të kem klientë më shumë se ty. Vë bast famën time.
 Sfida e trembi pak Lizanderin.
 - Famën? Ha, ha, ç’më bëre për të qeshur. A e di se çfarë mendojnë të tjerët për ty? – thirri lepuri mendjemadh. – Për mua nuk ka problem. Unë do të ta kaloj, sido që të jetë puna.
 Komshinjtë u tallën dhe thanë se breshka qullace nuk do e përballonte sfidën. Për ta provuar këtë, të gjithë ranë dakord të gjykonin mbi fituesin pas një jave, pikërisht në atë vend.
 Ndërsa Lizanderi u nis të bënte përgatitjet e duhura, Frenki u ul e nisi të mendohej. Pastaj u çua dhe u nis shtruar-shtruar.
 Lizanderi vuri lajmërime në të gjithë vendin, që kishte ulur çmimet gati përgjysëm në krahasim me Frenkin. Këtej e tutje, shpërndarjet do të bëheshin dy herë në ditë, madje dhe në fundjavë ose festa. Ndërsa kalonte nga një komshi tek tjetri, duke i rënë ziles, banorët i jepnin atij letra, blinin pulla e gjëra të tjera, madje edhe peshonin e mbështillnin pakot në moment. Dhe ai, gjithmonë, u jepte një buzëqeshje miqësore të sinqertë, pa kurrfarë shpërblimi. Duke qenë efiçent, krijues dhe i këndshëm, lepuri e shtoi listën e klientëve të tij shumë shpejt.
 Asnjëri nuk e kishte parë gjëkundi breshkën. Në fund të javës, i sigurt për fitoren, Lizanderi nxitoi të takonte komshinjtë gjykatës. Për çudinë e tij ai e gjeti breshkën duke e pritur.
 - Sa keq më vjen Lizander – tha breshka, duke zgjatur fjalët – kur ti vrapoje nga njëra shtëpi tek tjetra, unë mora vetëm një letër për ta shpërndarë.
 Frenki i zgjati Lizanderit një dokument dhe një laps dhe tha: - Firmos këtu, tek pikat e ndërprera.
 - Ç’është kjo? – pyeti Lizanderi.
 - Mbreti ynë më caktoi mua, breshkën, si postieren e përgjithshme dhe më autorizoi që t’i shpërndaj unë tërë letrat e këtij vendi. Më vjen keq lepur, ti duhet të pushohesh nga puna e të ndërpresësh gjithë shpërndarjet.
 - Kjo është e pamundur – tha Lizanderi, duke përplasur këmbët me inat. – Nuk është e drejtë.
 - Kështu tha Mbreti – iu përgjigj breshka. Nuk është e drejtë që ndonjë vartës i tij të kryejë shërbime më të mira se të tjerët. Kështu që ai ma dha mua ekskluzivitetin e shpërndarjes, duke siguruar të njëjtën cilësi shërbimi për të gjithë.
 I inatosur, Lizanderi vazhdoi të thoshte: - Si arrite ta bindësh për këtë? Çfarë i ofrove?
 - Një breshkë nuk buzëqesh kollaj, por ia del të anojë peshoren nga ana e vet. E sigurova Mbretin se do t’i shpërndaj gjithë mesazhet falas. Dhe, natyrisht, e kujtova se duke e patur të gjithë korrespondencën e Mbretërisë në duar të sigurta, do ta kishte më të lehtë të shtypte rebelimet. Edhe nëse do të humbasë ndonjë letër, kush do të ankohet?
 - Por ti gjithmonë dilje me humbje kur shpërndaje letra, - deklaroi lepuri i nervozuar. – Kush paguan për këtë?
 - Mbreti do vendosë një çmim që të më sigurojnë fitime. Nëse njerëzit nuk postojnë më letra, taksat do të mbulojnë humbjet e mia. Pas pak kohe, asnjë nuk do të kujtohet se dikur kam patur një rival.
 Gjyshja ngriti sytë dhe tha – Fund.
 - Morali i kësaj përrale, - lexoi gjyshja, - është se sa herë të kemi ndonjë problem, duhet të drejtohemi tek autoritetet.
 Luiza e vogël përsëriti: - Sa hetë të kemi ndonjë problem, duhet të drejtohemi tek autoritetet. Nuk do ta harroj gjyshe.
 - Jo shpirt, këtë e thotë libri. Më mirë përpiqu të gjesh moralin tënd.
 - Gjyshe?
 - Po, zemër.
 - A flasin kafshët?
 - Jo gjuhën tonë, xhan. Kjo është vetëm një përrallë.
 Xhonathani mbaroi ushqimin dhe falenderoi çiftin e vjetër për mikpritjen.
 - Na konsidero si gjyshërit e tu po të kesh nevojë për ndonjë gjë – tha burri i vjetër, duke e përcjellë Xhonathanin tek porta.
 Të gjithë dolën në verandë për t’i thënë lamtumirë.
 

KAPITULLI 17
     ___________________

Bordi i tretjes

 Me historinë e lepurit akoma në mendje, Xhonathani kërkoi të dinte drejtimin për në Pallat. Gruaja plakë e kapi nga krahu dhe e paralajmëroi:
 - Të lutem Xhonathan, mos i trego njeriu që ke ngrënë e ke pirë tek ne. Nuk na lejohet.
 - Çfarë? – thirri Xhonathani. – Duhet të keni leje që të ushqeni të tjerët?
 - Këtu në qytet, po – u përgjigj gjyshja. – Dhe do të kemi telashe po të marrin vesh autoritetet se ofrojmë për të ngrënë pa leje.
 - Për çfarë duhet leja?
 - Për të garantuar një standart të caktuar ushqimi për të gjithë. Vite më parë, qytetarët i blinin ushqimet e tyre nga shitësit e rrugëve, kafenetë e qosheve, restorantet më të mira, ose mund t’i blinin në dyqane e t’i gatuanin legalisht në shtëpitë e tyre. Këshilli i Lordëve argumentoi se nuk ishte e drejtë që disa njerëz të hanin më mirë se të tjerët. Kështu ata krijuan ligje për ngritjen e kafeneve publike, ku çdo njeri në qytet mund të hante ushqim standart falas.
 - Jo tamam falas, sigurisht, - tha gjyshi, duke nxjerrë portofolin  dhe duke u tundur para fytyrës së Xhonathanit. – Kostoja për çdo ushqim është shumë më tepër se më parë, por asnjeri nuk paguan me para në dorë. Xhaxha Samta paguan me taksat tona. Meqë kafenetë politike ishin të paguara, shumë njerëz nuk shkuan më në shitësa privatë, ku u duhej të paguanin prapë. Duke patur klientë për të paguar shpenzimet e restoranteve, privatët rrisin çmimet. Disa mbijetuan me një grusht klientësh të pasur ose me njerëz që mbanin dieta të veçanta fetare, pro shumica falimentuan.
 - Pse duhet të paguajmë për ushqime ekstra, kur njerëzit mund të shkojnë tek kafenetë politike dhe të mos paguajnë asgjë? – u çudit Xhonathani.
 Gjyshja qeshi.
 - Sepse ato kafene janë tepër të këqija, - guzhinjerët, ushqimi, ambienti, - vërja vetë emrin. Guzhinjerët e këqinj nuk hiqen asnjëherë nga puna në këto kafene. Shoqata e tyre është tepër e fortë. Dhe guzhinjerët e mirë shpërblehen rrallë, sepse xhelozohen të këqinjtë. Morali është i ulët, ushqimi i pangrënshëm dhe vetë Bordi i Tretjes vendos menunë.
 - Kjo është gjëja më e keqe – u hodh përpjetë gjyshi. – Ata përpiqen të kënaqin miqtë e tyre dhe në fakt asnjë nuk kënaqet. Ta shikoje luftën për bukë e patate. Bukë e patate ditë e natë, dekada të tëra. Pastaj, Lobi i Brumërave organizoi fushatën e makaronave dhe orizit. A të kujtohet? – iu drejtua ai gruas. – Kur ngrënësit e makaronave më së fundi arritën të fusnin njerëzit e tyre në bord, aty ishte hera e fundit që dëgjuam për bukën e patatet.
 Luiza mbylli gojën me dorë. Duke dalë nga mbrapa kurrizit të gjyshes, ajo shtrembëroi turinjtë me përçmim. – Unë nuk i dua makaronat, gjyshe.
 - Më mirë t’i hash, zemër, se pastaj vijnë Oficerët e Ushqimit.
 - Oficerët e Ushqimit? – pyeti Xhonathani.
 - Shët! – tha gjyshja, duke vendosur gishtin tek buzët.
 Ai pa sipër shpatullave të saj dhe pastaj nga rruga se mos i dëgjonte njeri.
 - Ata që i bëjnë bisht ushqimeve të aprovuara politikisht, zakonisht kapen nga Oficerët e Ushqimit. Fëmijët i quajnë ata “usha”. Ushat ndjekin me vëmendje ushqimin dhe gjuajnë këdo që shkel rregullat. Dokumentat e tyre të ushqimit dërgohen në locale të veçanta dënimi, ku ata ushqehen me zor.
 Luiza u rrënqeth.
 - Po pse nuk hamë dot në shtëpi? Gjellët e gjyshes janë më të mira.
 - Nuk lejohet, shpirt, - tha gjyshja , duke e përkëdhelur në kokë. Pak njerëz kanë leje të veçanta, por ne nuk e kemi trajnimin e duhur dhe nuk përballojmë dot kërkesat e tyre në gatim. Siç e shikon, Luizë, politikanët besojnë se kujdesen më shumë se ne për nevojat tona.
 - Përveç kësaj, - shtoi gjyshja, - ne duhet të punojmë që të dy, që të paguajmë taksat për çdo gjë.
 Gjyshi eci nëpër verandë, duke folur më shumë me veten e duke u ankuar.
 - Ata thonë se ne kemi një shkallë më të ulët tretje se më parë, megjithëse gjysma e popullsisë ushqehet keq. Plani origjinal për të ushqyer më mirë të varfrit, përfundoi me ushqim të keq për të gjithë. Disa njërëz. Që nuk donin të përshtateshin, kanë refuzuar të hanë dhe janë duke vdekur nga uria, megjithëse ushqimin e kanë falsa. Çfarë është më e keqja, gangsterët e vandalët futen nëpër locale e asnjë nuk ndjehet i sigurtë.
 - Mjaft tani, - tha gjyshja, duke parë vështrimin e trishtuar të Xhonathanit. Nga frika ai nuk do të hyjë dot në lokalet politike. Duhet të kesh pasaportën me vete kur të futesh Brenda. Vetëm atëherë je në rregull.
 - Faleminderit për preokupimin, gjyshe – tha Xhonathani, duke vrarë mendjen se çfarë ishte pasaporta dhe si mund të merrte ushqim duke mos e patur.
 - A mund të më jepni ndonjë fetë bukë ta fus në xhep para se të